Przedmiotowy system oceniania – biologia – gimnazjum

Przedmiotowy system oceniania z biologii w gimnazjum opracowany w oparciu o:

  1. Podstawę programową.
  2. Rozporządzenie MEN z dnia 19.04.1999 r. w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów.
  3. WSO.
  4. Program nauczania biologii w gimnazjum wydawnictwa „Nowa Era” nr DKW-4014-96/99.

Przedmiotem oceniania są:

-         wiadomości,

-         umiejętności,

-         postawa ucznia i jego aktywność.

Cele ogólne oceniania:

-         rozpoznaniu przez nauczyciela poziomu i postępów w opanowaniu przez ucznia wiadomości i umiejętności w stosunku do wymagań programowych,

-         poinformowanie ucznia o poziomie jego osiągnięć edukacyjnych z biologii i postępach w tym zakresie,

-         pomoc uczniowi w samodzielnym kształceniu biologicznym,

-         motywowanie ucznia do dalszej pracy,

-         przekazanie rodzicom lub opiekunom informacji o postępach dziecka,

-         dostarczenie nauczycielowi informacji zwrotnej na temat efektywności jego nauczania, prawidłowości doboru metod i technik pracy z uczniem.

Formy aktywności podlegające ocenie:

  1. dłuższe wypowiedzi ustne np.: swobodna wypowiedź na określony temat, charakteryzowanie procesów biologicznych, umiejętność wnioskowania przyczynowo-skutkowego itp. Przy odpowiedzi ustnej obowiązuje znajomość materiału z trzech ostatnich lekcji, w przypadku lekcji powtórzeniowych z całego działu.
  2. wypowiedzi pisemne:

-         kartkówki obejmujące materiał z trzech ostatnich lekcji (nie muszą być wcześniej zapowiedziane, ale mogą).

-         sprawdziany podsumowujące poszczególne działy (sam sprawdzian oraz jego formę należy zapowiedzieć, co najmniej tydzień wcześniej).

-         sprawdziany okresowe (semestralne lub całoroczne).

  1. umiejętności doskonalone w domu (praca domowa).
  2. zeszyt przedmiotowy, zeszyt ćwiczeń (jeżeli jest prowadzony) sprawdzamy przynajmniej raz w ciągu semestru biorąc pod uwagę staranność, systematyczność i poprawność rzeczową.
  3. prace dodatkowe (samodzielne opracowania oparte na innych źródłach niż podręcznik, plansze, rysunki, okazy wzbogacające zbiory i inne).

Sposób oceniania:

  1. Oceny cząstkowe wyrażane są cyfrowo w skali 1-6. W ciągu semestru (przy jednej godzinie tygodniowo) uczeń powinien uzyskać przynajmniej trzy oceny cząstkowe.
  2. Ocena klasyfikacyjna wyrażana jest słownie wg skali: celujący, bardzo dobry, dobry, dostateczny, dopuszczający, niedostateczny.
  3. W przypadku wypowiedzi pisemnych przyjmuje się skalę punktową przeliczaną na oceny cyfrowe wg kryteriów:

100% - 91% - ocena bardzo dobra

90% - 76% - ocena dobra

75% - 51% - ocena dostateczna

50% - 31% - ocena dopuszczająca

30 % -  0% - ocena niedostateczna

Ocenę celującą uczeń uzyskuje w przypadku, gdy osiągnie 100% punktów i rozwiąże zadanie dodatkowe.

  1. Nauczyciel oddaje sprawdzone prace pisemne w terminie dwóch tygodni.
  2. Uczeń ma prawo poprawić każdą ocenę w ciągu dwóch tygodni od otrzymania jej. Jeżeli uczeń opuści pracę pisemną, powinien zaliczyć ją w ciągu dwóch tygodni po powrocie do szkoły.
  3. Uczeń ma prawo do zgłoszenia przed lekcją, bez żadnych konsekwencji jeden raz w ciągu semestru nie przygotowania do lekcji (z wyjątkiem zaplanowanych sprawdzianów i lekcji powtórzeniowych).
  4. W przypadku, gdy uczeń zgłosi chęć uzupełnienia braków z przedmiotu, nauczyciel chętnie udzieli pomocy.
  5. Klasyfikacji semestralnej i końcowo rocznej dokonuje się na podstawie ocen cząstkowych, przy czym większe znaczenie mają oceny ze sprawdzianów, w drugiej kolejności są odpowiedzi ustne i kartkówki. Inne oceny mają charakter wspomagający.

Wymagania ogólne na poszczególne stopnie szkolne:

Ocenę celującą otrzymuje uczeń, który:

-         opanował wiadomości i umiejętności znacznie wykraczające poza program nauczania, będące efektem jego samodzielnej pracy,

-         prezentuje swoje wiadomości posługując się terminologią biologiczną,

-         potrafi stosować zdobyte wiadomości w sytuacjach nietypowych,

-         formułuje problemy i rozwiązuje je w sposób twórczy,

-         dokonuje analizy lub syntezy zjawisk i procesów biologicznych,

-         wykorzystuje wiedzę zdobytą na innych przedmiotach,

-         potrafi samodzielnie korzystać z różnych źródeł informacji,

-         bardzo aktywnie uczestniczy w procesie lekcyjnym,

-         wykonuje twórcze prace, pomoce naukowe i potrafi je prezentować na terenie szkoły i poza nią,

-         w pracach pisemnych osiąga 100% punktów możliwych do zdobycia i w pełni odpowiada na dodatkowe pytania,

-         bierze udział w konkursach biologicznych na terenie szkoły i poza nią.

Ocenę bardzo dobrą otrzymuje uczeń, który:

-         opanował w pełnym zakresie wiadomości i umiejętności określone programem nauczania,

-         wykazuje szczególne zainteresowania biologią,

-         potrafi stosować zdobytą wiedzę do samodzielnego rozwiązywania problemów w nowych sytuacjach,

-         bez pomocy nauczyciela korzysta z różnych źródeł informacji,

-         potrafi planować i bezpiecznie przeprowadzać doświadczenia i hodowle przyrodnicze,

-         sprawnie posługuje się mikroskopem i lupą oraz sprzętem laboratoryjnym,

-         potrafi samodzielnie wykonać preparaty mikroskopowe i opisać je,

-         prezentuje swoją wiedzę posługując się poprawną terminologią biologiczną,

-         aktywnie uczestniczy w procesie lekcyjnym,

-         w pisemnych sprawdzianach wiedzy i umiejętności osiąga od 91% do 100% punktów możliwych do zdobycia.

Ocenę dobrą otrzymuje uczeń, który:

-         opanował wiadomości i umiejętności bardziej złożone i mniej przystępne, przydatne i użyteczne w szkolnej i pozaszkolnej działalności,

-         potrafi stosować zdobytą wiedzę do samodzielnego rozwiązywania problemów typowych, w przypadku trudniejszych korzysta z pomocy nauczyciela,

-         posługuje się mikroskopem i zna sprzęt laboratoryjny,

-         wykonuje proste preparaty mikroskopowe,

-         udziela poprawnych odpowiedzi na typowe pytania,

-         jest aktywny na lekcji,

-         w pracach pisemnych osiąga od 76% do 90% punktów.

Ocenę dostateczną otrzymuje uczeń, który:

-         opanował wiadomości i umiejętności przystępne, niezbyt złożone, najważniejsze w nauczaniu biologii, oraz takie które można wykorzystać w sytuacjach szkolnych i pozaszkolnych,

-         z pomocą nauczyciela rozwiązuje typowe problemy o małym stopniu trudności,

-         z pomocą nauczyciela korzysta z takich źródeł wiedzy jak: słowniki, encyklopedie, tablice, wykresy, itp.,

-         wykazuje się aktywnością na lekcji w stopniu zadowalającym,

-         w przypadku prac pisemnych osiąga od 51% do 75% punktów.

Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który:

-         ma braki w opanowaniu wiadomości i umiejętności określonych programem, ale nie przekreślają one możliwości dalszego kształcenia,

-         wykonuje proste zadania i polecenia o bardzo małym stopniu trudności, pod kierunkiem nauczyciela,

-         z pomocą nauczyciela wykonuje proste doświadczenia biologiczne,

-         wiadomości przekazuje w sposób nieporadny, nie używając terminologii biologicznej,

-         jest mało aktywny na lekcji,

-         w pisemnych sprawdzianach wiedzy i umiejętności osiąga od 31% do 50% punktów.

Ocenę niedostateczną otrzymuje uczeń, który:

-         nie opanował wiadomości i umiejętności określanych podstawami programowymi, koniecznymi do dalszego kształcenia,

-         nie potrafi posługiwać się przyrządami biologicznymi,

-         wykazuje się brakiem systematyczności w przyswajaniu wiedzy i wykonywaniu prac domowych,

-         nie podejmuje próby rozwiązania zadań o elementarnym stopniu trudności nawet przy pomocy nauczyciela,

-         wykazuje się bierną postawą na lekcji,

-         w przypadku prac pisemnych osiąga od 0% do 30% punktów.

Wymagania szczegółowe na poszczególne stopnie szkolne:

Dział programowy: BUDOWA I FUNKCJONOWANIE ORGANIZMU CZŁOWIEKA
Układ narządu ruchu

Uczeń powinien:

Ocena  dopuszczająca

- wymienić podstawowe kości wchodzące w skład szkieletu

- znać rolę układu ruchu

- wiedzieć, jak należy dbać o utrzymanie prawidłowej postawy ciała

- dostrzegać znaczenie wypoczynku czynnego

- umieć udzielić pierwszej pomocy przy zwichnięciu i złamaniu

- mieć świadomość znaczenia prawidłowo udzielonej pierwszej pomocy
Ocena dostateczna

- wskazać na szkielecie człowieka i nazwać podstawowe kości

- znać rodzaje połączeń kości

- wiedzieć o udziale mięśni w wykonywaniu ruchu

- wymienić ważniejsze mięśnie
Ocena dobra

- wskazać na szkielecie człowieka kości: czaszki, kończyn, klatki piersiowej i kręgosłupa

- posegregować kości ze względu na kształt

- wykonać rysunek schematyczny kości długiej i opisać go

- przeprowadzić doświadczenie wykazujące budowę chemiczną kości

- uzasadnić związek budowy szkieletu z pełnioną funkcją

- omówić budowę stawu, np. biodrowego

- wymienić ważniejsze mięśnie, dokonując ich podziału według kryteriów kształtu, rodzaju przyczepu, położenia, zakresu wykonywanych ruchów
Ocena bardzo dobra

- rozpoznać na preparatach mikroskopowych tkanki budujące szkielet i mięśnie

- wykonać rysunki schematyczne z obserwacji mikroskopowych tych tkanek

- uzasadnić, co nadaje wytrzymałość kości

- omówić, na czym polega proces kostnienia

- wyjaśnić funkcję elementów wchodzących w skład stawu

- omówić, na czym polega praca mięśni

Układ oddechowy

Uczeń powinien:

Ocena  dopuszczająca

- omówić budowę i istotę narządu wymiany gazowej

- być przekonanym o szkodliwości palenia tytoniu

- znać drogi oddziaływania zanieczyszczenia środowiska na organizm ludzki

- wiedzieć i być przekonanym o szkodliwym wpływie pyłów, gazów, sadzy, azbestu i drobnoustrojów na zdrowie człowieka
Ocena dostateczna

- omówić budowę układu oddechowego za pomocą schematycznego rysunku

- wiedzieć, gdzie zachodzi wymiana gazowa

- znać przyczyny powstawania chorób układu oddechowego
Ocena dobra

- omówić budowę i funkcję górnych i dolnych dróg oddechowych

- znać skład powietrza wdychanego i wydychanego

- uzasadnić, na czym polega istota procesu oddychania

- zanalizować schemat przemian energii w organizmie
Ocena bardzo dobra

- wyjaśnić działanie krtani jako narządu głosotwórczego

- znać pojęcie pojemności życiowej płuc i sposoby jej mierzenia

- dostrzegać powiązania między budową a funkcją płuc podczas procesu oddychania

- wykazać potrzebę procesu wytwarzania energii

- wyjaśnić mechanizm działania tlenku węgla na organizm

Układ krążenia

Uczeń powinien:

Ocena  dopuszczająca

- określić skład i rolę krwi

- znać położenie serca i jego funkcję

- wymienić podstawowe grupy krwi

- udzielić pierwszej pomocy w wypadku zranienia, krwotoku i omdlenia

- dostrzegać wpływ alkoholu i nikotyny na układ krążenia

- być przekonanym o wartości honorowego krwiodawstwa
Ocena dostateczna

- znać budowę układu krwionośnego

- znać miejsce występowania węzłów chłonnych i ich funkcję
Ocena dobra

- dostrzegać różnice w budowie i funkcji tętnic, żyt i naczyń włosowatych

- znać możliwości przetaczania krwi

- analizować schematyczne rysunki obiegów krwi

- umieć dokonać pomiaru tętna i ciśnienia krwi

- wyjaśnić, na czym polega praca serca

- porównać budowę i funkcję układów krwionośnego i limfatycznego

- znać najczęściej występujące choroby układu krążenia oraz czynniki je wywołujące

Ocena bardzo dobra

- umieć wyjaśnić związek budowy z funkcją naczyń krwionośnych

- rozpoznawać składniki morfotyczne krwi

- porównać zadania małego i dużego obiegu krwi

- wyjaśnić, na czym polega krążenie wrotne

- wykazać, na czym polega istota procesu krzepnięcia krwi

- wyjaśnić, po co stosujemy szczepienia ochronne

Układ pokarmowy

Uczeń powinien:

Ocena  dopuszczająca

- wyjaśnić pojęcie: odżywianie

- wymienić podstawowe składniki pokarmowe

- wymienić odcinki przewodu pokarmowego, znać ich położenie

- być przekonanym o konieczności utrzymywania higieny jamy ustnej

- znać sposoby zapobiegania zakażeniom pasożytami

- wiedzieć, jakie zagrożenia pociąga za sobą nieumiejętne odchudzanie się

- dostrzegać związek pomiędzy odżywianiem się, trybem życia a zdrowiem

- znać źródła związków toksycznych w żywności

- wiedzieć, że nieumiejętne stosowanie środków ochrony roślin i nawozów sztucznych jest przyczyną skażenia żywności

- dostrzegać dodatnie i ujemne znaczenie wprowadzania substancji chemicznych do żywności

- być przekonanym o skażeniu płodów rolnych zebranych z działek znajdujących się w pobliżu zakładów przemysłowych i tras komunikacyjnych
Ocena dostateczna

- określić rolę, jaką pełnią składniki pokarmowe dostarczane organizmowi

- opisać budowę przewodu pokarmowego

- wyjaśnić pojęcie „zdrowa żywność"

- znać zasady racjonalnego odżywiania się
Ocena dobra

- wyjaśnić znaczenie określeń: składniki budulcowe, energetyczne i regulujące

- omówić rolę poszczególnych odcinków przewodu pokarmowego

- znać gruczoły związane z przewodem pokarmowym (ich położenie i funkcję)

- ułożyć jadłospis z uwzględnieniem zapotrzebowania dobowego na poszczególne składniki pokarmowe

- znać najczęściej występujące choroby układu pokarmowego

- wiedzieć, że negatywny wpływ na zdrowie mają pokarmy skażone metalami ciężkimi, konserwantami, azotynami i azotanami

Ocena bardzo dobra

- znać mechanizm trawienia pokarmów

- omówić sposób wchłaniania miazgi pokarmowej do krwi i limfy

- wyjaśnić, dlaczego wątrobę uważa się za główne laboratorium chemiczne organizmu

- wyjaśnić, dlaczego alkoholizm to choroba społeczna

- rozumieć oznakowania na opakowaniach żywności

- wykonać schematyczny rysunek z obserwacji mikroskopowej budowy ściany jelita cienkiego

- dostrzegać, że negatywny wpływ na nasze zdrowie ma złe przechowywanie żywności i złe jej opakowanie

- wiedzieć, jak chronić żywność przed skażeniami

- korzystać z czasopism przyrodniczych i prasy lokalnej, wyszukując dane o wpływie zanieczyszczeń środowiska na zdrowie człowieka

Układ wydalniczy

Uczeń powinien:

Ocena dopuszczająca

- wyjaśnić pojęcie „wydalanie"

- znać miejsce położenia nerek, ich budowę i funkcję
Ocena dostateczna

- wymienić i wskazać na schemacie struktury tworzące układ moczowy człowieka (nerki, moczowody, pęcherz moczowy, cewka moczowa)

- umieć zinterpretować wyniki podstawowej analizy moczu
Ocena dobra

- zdefiniować pojęcie „przemiana materii"

- znać funkcję poszczególnych elementów układu moczowego

- omówić czynniki wpływające na ilość wydalanego moczu

- wyjaśnić mechanizm wydalania moczu
Ocena bardzo dobra

- omówić etapy powstawania moczu

- opisać, posługując się schematycznym rysunkiem, budowę wewnętrzną nerki

- wyjaśnić rolę nerki

- wymienić najczęściej spotykane choroby układu moczowego, ich przyczyny, typowe objawy i skutki

Skóra

Uczeń powinien:

Ocena dopuszczająca

- znać podstawowe funkcje skóry

- wyjaśnić, na czym polega higiena skóry

- właściwie udzielić pierwszej pomocy w wypadku oparzenia i odmrożenia

- dostrzegać związek opalania z oparzeniami i chorobami skóry
Ocena dostateczna

- wskazać na schemacie warstwy skóry

- wymienić wytwory naskórka
Ocena dobra

- opisać budowę i rolę poszczególnych warstw skóry

- wymienić najczęściej spotykane choroby skóry
Ocena bardzo dobra

- znać mechanizmy obronne skóry

- porównać funkcję gruczołów potowych i łojowych

Układ hormonalny i nerwowy

Uczeń powinien:

Ocena  dopuszczająca

- wskazać na schematycznym rysunku położenie gruczołów dokrewnych w organizmie człowieka

- wskazać na planszy elementy budowy ośrodkowego układu nerwowego

- wyjaśnić rolę układu nerwowego

- wymienić narządy zmysłów

- znać budowę ucha i potrafić wskazać na modelu jego podstawowe elementy

- wiedzieć o ujemnym wpływie hałasu, zbyt głośnej muzyki na narząd słuchu

- określić znaczenie skóry w odbieraniu bodźców ze środowiska zewnętrznego

Ocena dostateczna

- wyjaśnić pojęcia: gruczoły dokrewne i hormony

- wskazać na modelu części mózgowia

- wskazać na planszy elementy tworzące gałkę oczną i jej aparat ochronny

- znać wady wzroku i sposoby ich korekty

- znać ogólną funkcję ucha zewnętrznego, środkowego i wewnętrznego

- wymienić podstawowe rodzaje smaku
Ocena dobra

- podać różnicę między gruczołami wydzielania zewnętrznego, wewnętrznego i mieszanymi

- określić ogólne funkcje hormonów

- wykonać i opisać schematyczny rysunek komórki nerwowej widzianej pod mikroskopem

- znać charakterystyczne cechy budowy mózgu

- opisać prosty łuk odruchowy za pomocą schematycznego rysunku

- podać przykłady odruchów warunkowych i bezwarunkowych

- wyjaśnić działanie układu autonomicznego

- wyjaśnić funkcjonowanie źrenicy, soczewki i siatkówki

- przedstawić budowę i funkcjonowanie narządu równowagi

- narysować rozmieszczenie kubków smakowych na języku

- wskazać położenie narządu powonienia
Ocena bardzo dobra

- wyjaśnić rolę przysadki mózgowej

- znać ogólną budowę i działalność wydzielniczą ważniejszych gruczołów

- określić wpływ wybranych hormonów na prawidłowe funkcjonowanie organizmu

- zanalizować przeciwstawne działanie hormonów, np. insuliny i glukagonu

- znać rolę neurytu i dendrytów

- dostrzegać zależność między budową a funkcjami mózgu i rdzenia kręgowego

- wykonać schematyczny rysunek łuku odruchowego i wyjaśnić, na jakiej zasadzie zachodzi przewodzenie impulsu

- porównać czynności układu współczulnego i przywspółczulnego

- wyjaśnić mechanizm widzenia

- wyjaśnić, na czym polega odbieranie dźwięków

- wyjaśnić, jaką rolę w naszym życiu odgrywają narządy zmysłów

Układ rozrodczy i zachowania rozrodcze człowieka

Uczeń powinien:

Ocena dopuszczająca

- znać budowę komórek rozrodczych męskich i żeńskich

- wymienić elementy budowy męskiego i żeńskiego układu rozrodczego

- wymienić choroby szerzące się drogą płciową

- znać zasady higieny osobistej w okresie dojrzewania

- dostrzegać ujemne skutki zbyt wczesnej inicjacji seksualnej

- być przekonanym o konieczności osiągnięcia pełnej dojrzałości jako warunku założenia własnej rodziny

- wiedzieć, jak można zapobiegać zarażeniu się chorobami przenoszonymi drogą płciową (szczególnie wirusem HIV)
Ocena dostateczna

- znać funkcję żeńskich i męskich narządów rozrodczych

- opisać zmiany zachodzące w organizmie dziecka wkraczającego w okres dojrzewania płciowego
Ocena dobra

- opisać drogę komórki jajowej od momentu uwolnienia jej z jajnika aż do zagnieżdżenia się w błonie śluzowej macicy

- wskazać rolę łożyska, pępowiny i błon płodowych

- scharakteryzować choroby szerzące się drogą płciową
Ocena bardzo dobra

- znać miejsce, przebieg i znaczenie procesu zapłodnienia

- opisać, w jaki sposób przebiega rozwój płodowy człowieka

- wykazać różnice między zarodkiem a płodem

Dział programowy: STAN ZDROWIA I CHOROBY

Uczeń powinien:

Ocena dopuszczająca

- wymienić zagrożenia zdrowia

- podać negatywne skutki nikotynizmu, alkoholizmu i narkomanii

Ocena dostateczna

- określić pojęcie zdrowia i choroby

- być przekonanym o znaczeniu profilaktyki (lepiej zapobiegać niż leczyć)
Ocena dobra

- wykazać wpływ hałasu, w tym zbyt głośnej muzyki, na zdrowie człowieka

- omówić przyczyny i objawy uzależnień
Ocena bardzo dobra

- wykazać wpływ zanieczyszczeń środowiska na fizyczne i psychiczne zdrowie człowieka

- uzasadnić znaczenie zdrowia psychicznego

- zaplanować promocję ochrony zdrowia i środowiska przyrodniczego (wystawa, plakat, ścieżka zdrowia itp.)

 

Dzial programowy: STRUKTURA I FUNKCJE ORGANIZMU

Uczeń powinien:

Ocena dopuszczająca

- wiedzieć, jaka jest podstawowa jednostka budująca organizm

- przedstawić ogólną budowę organizmu roślinnego i zwierzęcego
Ocena dostateczna

- wymienić podstawowe składniki komórki roślinnej i zwierzęcej

- wymienić tkanki roślinne i zwierzęce

- poprawnie prowadzić obserwacje mikroskopowe

- sporządzić prosty preparat mikroskopowy
Ocena dobra

- znać budowę komórki roślinnej i zwierzęcej

- wykonać schematyczne rysunki z obserwacji mikroskopowych tkanek roślinnych i zwierzęcych

- dokonać analizy budowy rośliny na podstawie okazów
Ocena bardzo dobra

- porównać budowę komórki roślinnej i zwierzęcej

- wykazać związek zachodzący między budową tkanek, ich rozmieszczeniem oraz funkcją

- rozpoznawać wybrane preparaty mikroskopowe tkanek roślinnych i zwierzęcych

- samodzielnie wyciągać i formułować wnioski

Dział programowy: WYBRANE CZYNNOŚCI ŻYCIOWE ORGANIZMÓW

Wykonywanie ruchów

Uczeń powinien:

Ocena dopuszczająca

- wymienić podstawowe funkcje życiowe organizmów

- być przekonanym o współdziałaniu układu mięśniowego i szkieletowego w wykonywaniu ruchów

- wykazać podstawowe funkcje skóry u kręgowców

- wymienić wytwory naskórka u kręgowców

- wymienić rodzaje układów szkieletowych
Ocena dostateczna

- wyjaśnić pojęcia: cudzożywność i samożywność

- przedstawić budowę tkanki nabłonkowej i jej funkcje

- omówić pokrycie ciała i sposób poruszania się dżdżownicy, raka, biedronki i ślimaka winniczka

24 - wymienić, posługując się schematem, warstwy skóry u ssaków

- określić funkcję tkanki okrywającej i wzmacniającej u roślin
Ocena dobra

- wyjaśnić, czym się różni organizm roślinny od zwierzęcego

- omówić budowę zewnętrzną dżdżownicy, raka, biedronki i ślimaka winniczka

- porównać budowę skóry i jej wytworów u różnych grup kręgowców

- omówić budowę i funkcje szkieletu zewnętrznego

- przedstawić budowę układu szkieletowego u poszczególnych grup kręgowców

- omówić budowę tkanki okrywającej i wzmacniającej u roślin
Ocena bardzo dobra

- określić przystosowania w budowie morfologicznej dżdżownicy do jej trybu życia

- wykonać schematyczny rysunek obrazujący budowę zewnętrzną ciała dżdżownicy

- scharakteryzować przystosowania w budowie morfologicznej przedstawicieli stawonogów do różnorodnych środowisk życia

- porównać budowę skóry kręgowców z zewnętrznym nabłonkiem bezkręgowców

- dokonać analizy porównawczej budowy i funkcji układu szkieletowego hydrostatycznego, zewnętrznego i wewnętrznego

Odżywianie się organizmów

Uczeń powinien:

Ocena dopuszczająca

- wyjaśnić pojęcia: fotosynteza, producenci, konsumenci

- wymienić czynniki warunkujące przebieg procesu fotosyntezy

- wymienić substraty i produkty fotosyntezy

- określić rolę roślin

- podać przykłady organizmów autotroficznych i heterotroficznych

- wymienić sposoby zdobywania pokarmu przez zwierzęta
Ocena dostateczna

- zapisać słownie proste równanie chemiczne procesu fotosyntezy

- znać sposoby odżywiania się organizmów

- wyjaśnić pojęcie „reducenci" i podać ich przykłady
Ocena dobra

- omówić, jakie typy reakcji składają się na przemianę materii

- wykazać przystosowania w budowie liścia do przebiegu procesu fotosyntezy

- wyjaśnić istotę procesu fotosyntezy

- wykonać proste ćwiczenia dotyczące wykrywania produktów fotosyntezy

- wykazać związek między budową narządów gębowych u owadów a sposobem ich odżywiania

- wyjaśnić, na jakich terenach można stosować rolnictwo ekologiczne

Ocena bardzo dobra

- omówić znaczenie fotosyntezy

- wykazać na podstawie doświadczenia wpływ niektórych czynników na proces fotosyntezy

- omówić znaczenie reducentów w obiegu materii

- wykazać przystosowania organizmów żyjących w różnych środowiskach do zdobywania pokarmu i jego trawienia

- porównać sposób odżywiania się roślin i zwierząt

- wyjaśnić różne wykorzystywanie pokarmu przez organizm

- omówić wpływ uprawy roślin na środowisko

Oddychanie organizmów

Uczeń powinien:

Ocena  dopuszczająca

- wskazać miejsce wymiany gazowej u roślin

- wymienić narządy oddechowe zwierząt żyjących w środowisku wodnym i lądowym

- podać przykłady zwierząt oddychających całą powierzchnią ciała, tchawkami, skrzelami i płucami

- wymienić wybrane organizmy oddychające tlenowe i beztlenowe

- znać rolę roślin jako producentów tlenu

Ocena dostateczna

- wykazać na podstawie doświadczenia obecność dwutlenku węgla w wydychanym powietrzu

- omówić wykorzystanie energii przez organizmy żywe

- omówić za pomocą schematu budowę płuc kręgowców

- zapisać słownie proste równanie chemiczne procesu oddychania

- znać źródła zanieczyszczeń powietrza i wody
Ocena dobra

- wyjaśnić istotę procesu oddychania

- omówić budowę narządów wymiany gazowej stawonogów, mięczaków i poszczególnych grup kręgowców w związku z trybem życia

wymienionych grup zwierząt

- dokonać porównania budowy płuc płazów, gadów, ptaków i ssaków

- omówić budowę skóry u ssaków

- wykazać rolę skóry w oddychaniu

- określić wpływ zanieczyszczeń środowiska na niszczenie lasów, a w konsekwencji m.in. na produkcję tlenu

- wykazać wpływ zanieczyszczeń środowiska na organizmy roślinne i zwierzęce

- wskazać propozycje rozwiązań zapobiegania tym zanieczyszczeniom

Ocena bardzo dobra

- wykonać rysunek aparatu szparkowego na podstawie preparatu dolnej skórki liścia

- wyjaśnić mechanizm działania aparatu szparkowego

- wykonać schematyczne rysunki skrzeli ryb, płuc płazów, gadów, ptaków i ssaków

- porównać oddychanie ryb i płazów

- wyjaśnić mechanizm wymiany gazowej u płazów i tzw. podwójnego oddychania u ptaków

- wykazać zależność między budową płuc a pełnioną przez nie funkcją

- omówić sposoby wykorzystania energii przez organizmy

- określić czynniki regulujące szybkość przemiany materii

- wyjaśnić istotę oddychania komórkowego tlenowego i beztlenowego

Transport substancji u roślin i zwierząt

Uczeń powinien:

Ocena dopuszczająca

- omówić funkcje tkanki przewodzącej u roślin

- wyjaśnić pojęcia: otwarty i zamknięty układ krwionośny

- wymienić narządy wchodzące w skład układu krążenia u kręgowców

- omówić funkcje układu krwionośnego u kręgowców
Ocena dostateczna

- rozpoznać tkanki przewodzące

- określić miejsce położenia układu krwionośnego u bezkręgowców

- nazwać elementy morf etyczne krwi i omówić ich funkcję

- rozpoznać preparaty przedstawiające krew płaza i ssaka

- przeanalizować schematy obiegu krwi u kręgowców
Ocena dobra

- omówić budowę wewnętrzną łodygi i korzenia, korzystając z preparatów mikroskopowych

- znać budowę naczyń krwionośnych

- opisać budowę serca u poszczególnych grup kręgowców

- znać rolę małego i dużego obiegu krwi
Ocena bardzo dobra

- wykazać zależność między budową, rozmieszczeniem a funkcją tkanek przewodzących

- porównać budowę wewnętrzną korzenia i łodygi

- narysować schematycznie obiegi krwi i objaśnić przepływ krwi

- wyjaśnić rolę częściowej przegrody w komorze serca gadów i całkowitej u ptaków

Rozmnażanie się i rozwój organizmów

Uczeń powinien:

Ocena  dopuszczająca

- wymienić sposoby rozmnażania bezpłciowego roślin i zwierząt i podać przykłady

- odróżnić na rysunku komórki rozrodcze męskie i żeńskie i nazwać je

- omówić rolę kwiatu u roślin okrytozalążkowych

- wyjaśnić pojęcia: jajorodność i żyworodność, rozdzielnopłciowość, zapłodnienie zewnętrzne i wewnętrzne

- omówić rozmnażanie ryb
Ocena dostateczna

- omówić budowę i rolę komórek rozrodczych

- wyjaśnić pojęcia: zapylenie i zapłodnienie

- nazwać na schematycznym rysunku poszczególne elementy budowy kwiatu

- wymienić rodzaje owoców

- przedstawić rozmnażanie i rozwój płazów na przykładzie żaby

- podać przykłady ptaków gniazdowników i zagniazdowników
Ocena dobra

- podać różnicę miedzy rozmnażaniem płciowym a bezpłciowym

- omówić budowę kwiatostanów żeńskich i męskich u sosny

- omówić sposoby zapylenia

- uzasadnić, dlaczego sosna należy do roślin nagonasiennych

- wyjaśnić, czym się różnią rośliny nagonasienne od okrytonasiennych

- omówić różne sposoby rozmnażania się owadów

- wyjaśnić, czym się różni postać larwalna płazów od dorosłej

- podać różnice w rozmnażaniu się płazów i gadów

- omówić budowę jaja ptaka

- określić, co to jest łożysko i jaką pełni rolę

- omówić rozmnażanie się i rozwój ssaków

- wykazać, na czym polega opieka nad potomstwem u ptaków i ssaków

Ocena bardzo dobra

- uzasadnić, że rozmnażanie się organizmów jest warunkiem ciągłości istnienia i różnorodności gatunków

- wykonać schematyczny rysunek nasienia sosny i opisać go

- wykazać przystosowania roślin do rozsiewania nasion i owoców

- wyjaśnić, na czym polega przeobrażenie zupełne i niezupełne, podać odpowiednie przykłady

- omówić różne rodzaje ptasich gniazd

- scharakteryzować zachowania godowe ptaków i inne strategie rozrodcze zwierząt

Dział programowy: CECHY ORGANIZMU JAKO WYNIK INFORMACJI DZIEDZICZNEJ I ODDZIAŁYWAŃ ŚRODOWISKA

Uczeń powinien:

Ocena  dopuszczająca

- zdefiniować pojęcia" genetyka, gen

- wiedzieć, co to jest dziedziczność

Ocena dostateczna

- podać przykłady dziedziczności

- wiedzieć, gdzie zawarta jest informacja genetyczna


Ocena dobra

- znać ogólną budowę DNA

- wskazać, gdzie wykorzystuje się podstawowe zasady dziedziczenia

- wymienić ważniejsze choroby dziedziczne
Ocena bardzo dobra

- dostrzegać różnice między rozmnażaniem płciowym a bezpłciowym

- wykazać związek między DNA a dziedzicznością

- zanalizować mechanizm dziedziczenia płci

- wyjaśnić praktyczne wykorzystanie inżynierii genetycznej

- określić proste zależności między przekazywaniem informacji genetycznej rodziców, wpływem środowiska a cechami potomstwa

Dział programowy: EKOLOGIA

Uczeń powinien:

Ocena  dopuszczająca

- znać części składowe biosfery

- znać kilka wybranych, pospolitych gatunków roślin, grzybów i zwierząt występujących w najbliższym otoczeniu

- podać definicję ekologii, populacji, biocenozy, biotopu, ekosystemu

- wymienić charakterystyczne cechy populacji

- odróżnić rodzaje struktury przestrzennej populacji na prostych schematach

- ułożyć prosty łańcuch pokarmowy

- wskazać producentów, konsumentów i reducentów, znać ich rolę w przyrodzie - znać składniki ekosystemu


Ocena dostateczna

- rozpoznać wybrane pospolite gatunki roślin, grzybów i zwierząt w najbliższym środowisku

- podać przykładowe czynniki ograniczające rozmieszczenie gatunków

- podać definicję liczebności, śmiertelności i rozrodczości populacji

- wymienić przyczyny śmiertelności

- przyporządkować sposoby rozmieszczenia osobników w populacji odpowiednim rysunkom schematycznym

- wymienić oddziaływania antagonistyczne i nieantagonistyczne

- podać przykłady wybranych interakcji między gatunkowych: konkurencji, drapieżnictwa, pasożytnictwa i symbiozy

- zinterpretować pojęcia: populacja, biocenoza, biotop, ekosystem

- opisać na schemacie elementy składowe ekosystemu

Ocena dobra

- określić i zinterpretować cechy przystosowawcze organizmów do środowiska

- umieć korzystać z atlasów i prostych kluczy do oznaczania roślin i zwierząt

- scharakteryzować cechy grupowe populacji

- graficznie przedstawić i zinterpretować strukturę przestrzenną i wiekową populacji

- podać przykłady populacji w naturalnym środowisku rozmieszczonych równomiernie, skupiskowo i przypadkowo omówić przyczyny śmiertelności

populacji

- znać cel określania zagęszczenia populacji

- dostrzegać różnicę między populacją a gatunkiem

- wiedzieć, kiedy możemy mówić o masowym pojawieniu się szkodników

- znać wybrane sposoby zwalczania szkodników

- wykazać różnice między mutualizmem a protokooperacją

- wykazać różnice między drapieżnictwem a konkurencją

- wyjaśnić rolę producentów, konsumentów I i II rzędu, reducentów w łańcuchu pokarmowym

- zanalizować schemat przepływu energii i obiegu materii w ekosystemie

- podać przykłady populacji, gatunków i ekosystemów

- formułować wnioski z przeprowadzonych obserwacji


Ocena bardzo dobra

- wykazać wpływ organizmów na środowisko życia oraz wpływ środowiska na organizmy

- zinterpretować krzywe przeżywania i krzywe przedstawiające dynamikę liczebności populacji

- przedstawić graficznie prostą sieć pokarmową

- wyjaśnić, kiedy biocenoza jest w równowadze

- wyjaśnić, dlaczego mówimy o zależności między przepływem energii a obiegiem materii

- wymienić systemy ekologiczne o wzrastającym stopniu złożoności

- właściwie prowadzić obserwacje i ćwiczenia w terenie

- dobierać odpowiednie przykłady organizmów przy wyjaśnianiu pojęć i procesów zachodzących w ekosystemach

- notować samodzielnie wyniki obserwacji

Dział programowy: OCHRONA ŚRODOWISKA

Uczeń powinien:

Ocena  dopuszczająca

- dostrzegać źródła i przyczyny zanieczyszczeń powietrza, gleby i wody

- przestrzegać zasad ochrony środowiska

- dostrzegać pozytywne działania w zakresie ochrony środowiska

- aktywnie uczestniczyć w działaniach na rzecz ochrony najbliższego środowiska

Ocena dostateczna

- wykazać niekorzystny wpływ zanieczyszczeń środowiska na rośliny, zwierzęta i człowieka

- znać zagrożenia środowiska we własnym regionie

- ocenić na podstawie skali porostowej stopień zanieczyszczenia dwutlenkiem siarki powietrza w najbliższej okolicy

- wymienić odnawialne i nieodnawialne zasoby przyrody

- podać przyczyny i skutki powstawania efektu cieplarnianego, kwaśnych deszczów i dziury ozonowej


Ocena dobra

- być przekonanym o konieczności zachowania i ochrony różnorodności biologicznej gatunków i ekosystemów

- znać zagrożenia dla środowiska ze strony energetyki jądrowej, składowania odpadów

- określić stopień zanieczyszczenia wody poprzez liczbę i różnorodność występujących w niej organizmów

- wyjaśnić, na czym polegają zjawiska: kwaśnego deszczu, dziury ozonowej i efektu cieplarnianego

- wyjaśnić ideę zrównoważonego rozwoju
Ocena bardzo dobra

- wykazać zagrożenia ekosystemów i konieczność ich ochrony

- oceniać zmiany zachodzące w środowisku pod wpływem działalności człowieka

- dostrzegać wpływ zmian (negatywnych i pozytywnych) zachodzących w środowisku na jakość życia człowieka

- wykazać wpływ zanieczyszczeń na funkcjonowanie ekosystemów

- wyjaśnić, z czym związane są dysproporcje w poziomie życia ludzi w różnych regionach świata

Dział programowy: OCHRONA PRZYRODY

Uczeń powinien:

Ocena  dopuszczająca

- wymienić podstawowe formy ochrony przyrody w Polsce

- znać obiekty chronione w najbliższej okolicy

- przestrzegać zasad ochrony przyrody
Ocena dostateczna

- podać definicję parku narodowego, rezerwatu przyrody i pomnika przyrody

- znać kilka gatunków roślin i zwierząt chronionych
Ocena dobra

- wskazać na mapie Polski parki narodowe

- umieć korzystać z różnych źródeł informacji

- być przekonanym o celowości tworzenia parków narodowych, rezerwatów przyrody

Ocena bardzo dobra

- uzasadnić konieczność istnienia obszarów chronionych

- rozpoznawać wybrane gatunki roślin i zwierząt chronionych

- wiedzieć, że gatunek zagrożony wyginięciem trzeba nie tylko objąć ochroną, ale także chronić miejsce jego występowania