Klasa 2

kryteria szczegółowe

LEKTURA I INNE TEKSTY KULTURY, NAUKA O JĘZYKU

WYMAGANIA

konieczne

(ocena: dopuszczający)

podstawowe

(ocena: dostateczny)

rozszerzone

(ocena: dobry)

dopełniające

(ocena: bardzo dobry)

UCZEŃ

Józef Wybicki Mazurek Dąbrowskiego

· wymienia postacie i fakty historyczne wspominane w tekście,

· wskazuje wyrazy i ich formy gramatyczne, pozwalające rozpoznać nadawcę tekstu,

· gromadzi podstawowe materiały do prezentacji multimedialnej,

· zbiera i przedstawia podstawowe informacje o postaciach i faktach historycznych,

· określa, kto i w czyim imieniu wypowiada się w tekście,

· porządkuje materiały do prezentacji multimedialnej według wybranej przez siebie zasady,

· przedstawia okoliczności powstania hymnu,

· nazywa wartości ukazane w tekście,

· układa tekst komentarzy słownych do prezentacji multimedialnej,

· formułuje argumenty, które uzasadniają uznanie Mazurka Dąbrowskiego za hymn narodowy,

· formułuje przesłanie wynikające z tekstu hymnu,

· przedstawia samodzielnie przygotowaną prezentację multimedialną,

Wymówić głoskę, zapisać literę. Głoska i litera

· świadomie posługuje się terminami: głoska, litera, sylaba,

· poprawnie dzieli proste wyrazy na głoski i litery,

· wyjaśnia różnice między samogłoską a spółgłoską,

· poprawnie dzieli wyrazy na głoski i litery,

· rozpoznaje i prawidłowo stosuje różne sposoby zapisywania głosek,

· poprawnie dzieli wyrazy na sylaby,

· rozpoznaje w wyrazach funkcję głoski i, prawidłowo zapisuje te wyrazy,

· dzieli trudne wyrazy na głoski, litery, sylaby; poprawnie zapisuje znaki diakrytyczne,

Adam Mickiewicz Inwokacja

· wskazuje adresatów wypowiedzi,

· wymienia elementy krajobrazu przedstawianego w tekście,

· wyjaśnia pojęcia apostrofa, inwokacja,

· dostrzega malarskość opisu krajobrazu, nazywa środki poetyckie służące do jego przedstawienia,

· określa, kim może być osoba mówiąca, nazywa jej uczucia,

· dostrzega nawiązanie do fraszki J. Kochanowskiego, wyjaśnia jego rolę w tekście,

· przedstawia stosunek osoby mówiącej do kraju dzieciństwa, rozpoznaje idealizację wspominanego świata,

· rozpoznaje motyw arkadyjski, wyjaśnia jego znaczenie w kreowaniu wspominanego przez poetę świata,

Aby język giętki powiedział wszystko. Upodobnienia głoskowe, Na to trzeba położyć nacisk. Akcent i intonacja

· wie, że istnieją różnice między wymową a pisownią wyrazów,

· prawidłowo akcentuje wyrazy ze stałym akcentem,

· stara się poprawnie recytować utwór,

· prawidłowo zapisuje wyrazy, w których występują różnice między wymową a pisownią,

· prawidłowo akcentuje większość wyrazów,

· recytuje poprawnie utwór,

· rozpoznaje podstawowe rodzaje upodobnień głosek,

· prawidłowo akcentuje wszystkie wyrazy,

· w czasie recytacji poprawnie wymawia i akcentuje wyrazy,

· rozpoznaje zjawiska fonetyczne związane z różnicami między wymową a pisownią wyrazów,

· prawidłowo akcentuje wszystkie wyrazy, stosuje w wypowiedzi odpowiednią intonację zdaniową,

· interpretuje głosowo recytowany utwór,

Henryk Sienkiewicz Latarnik

· krótko przedstawia bohatera utworu,

· przypomina, jak bohater wszedł w posiadanie książki; odtwarza zakończenie utworu,

· wie, że utwór jest nowelą,

· na podstawie wzoru układa krótki opis przeżyć wewnętrznych,

· opowiada o najważniejszych wydarzeniach w życiu bohatera,

· nazywa i omawia przeżycia bohatera w czasie lektury Pana Tadeusza,

· wymienia elementy fabuły, charakterystyczne dla noweli,

· układa samodzielnie opis przeżyć wewnętrznych,

· nazywa cechy charakteru i osobowości bohatera, zestawia je z wydarzeniami z jego życia,

· wyjaśnia, czym stał się Pan Tadeusz dla bohatera,

· wskazuje w tekście wydarzenia odpowiadające kolejnym elementom fabuły noweli,

· układa opis przeżyć wewnętrznych, stara się stosować odpowiednie środki językowe,

· przedstawia i charakteryzuje bohatera utworu,

· wyjaśnia, jak lektura Pana Tadeusza zmieniła życie bohatera,

· uzasadnia, dlaczego utwór jest nowelą; wskazuje w tekście retrospekcję, wyjaśnia jej znaczenie dla fabuły utworu,

· układa opis przeżyć wewnętrznych, stosuje funkcjonalnie odpowiednie środki językowe, kończy tekst puentą,

Świat się rusza – wywiad z Ryszardem Kapuścińskim;

„Wyjechani” to my – wywiad z Katarzyną Kawecką

· formułuje ogólny temat obu wywiadów,

· wie, jak graficznie zapisać wywiad,

· układa proste pytania do projektowanego wywiadu,

· określa cel obu wywiadów,

· rozpoznaje różne rodzaje pytań w wywiadzie,

· szereguje pytania do projektowanego wywiadu według wskazanej zasady,

· wyodrębnia problemy poruszane w obu wywiadach,

· rozpoznaje sposoby nawiązania między pytaniem a odpowiedzią,

· przeprowadza i zapisuje krótki wywiad,

· porównuje oba wywiady, biorąc pod uwagę ich tematykę, cel i poruszane problemy,

· wyjaśnia, czym cechuje się wywiad jako gatunek publicystyczny,

· przedstawia zapis przeprowadzonego przez siebie wywiadu,

Stary Testament. Księga Wyjścia (fragment Dziesięć ważnych słów)

· wie, że Biblia jest podstawowym źródłem kultury europejskiej,

· odtwarza wydarzenia przedstawione we fragmencie,

· wyjaśnia pojęcie dekalog,

· z podanych określeń prawidłowo wybiera cechy stylu biblijnego,

· wyjaśnia pochodzenie nazwy Biblia,

· odtwarza wydarzenia, dynamizuje relację przez zastosowanie czasu teraźniejszego,

· korzystając z wzoru, układa słownikową definicję pojęcia dekalog,

· wskazuje w tekście przykłady powtórzeń; wie, że jest to typowy dla stylu biblijnego środek stylistyczny,

· wymienia podstawowe części Biblii,

· wie, kim był Mojżesz, wyjaśnia jego rolę w przedstawionych wydarzeniach,

· nazywa wartości wynikające z przykazań biblijnego dekalogu,

· nazywa środki stylistyczne charakterystyczne dla stylu biblijnego, podaje ich przykłady z tekstu,

· wyjaśnia, dlaczego Biblia jest podstawowym źródłem kultury europejskiej,

· wskazuje elementy symboliczne, wyjaśnia ich znaczenie,

· formułuje ogólne przesłanie wynikające z dekalogu biblijnego,

· wyjaśnia, na czym polega i z czego wynika specyfika stylu biblijnego,

Jan Paweł II Przemówienie do młodzieży

· wskazuje w tekście informacje dotyczące okoliczności spotkania papieża z młodzieżą,

· zna termin styl retoryczny; wie, że jest on charakterystyczny dla przemówienia,

· wymienia wartości przywołane w tekście,

· wyjaśnia, czym cechuje się pytanie retoryczne; wie, że jest to środek stylu retorycznego,

· formułuje temat przemówienia,

· wymienia podstawowe środki językowe charakterystyczne dla stylu retorycznego, wskazuje ich przykłady w tekście,

· charakteryzuje postawy życiowe przywołane przez papieża w jego przemówieniu,

· wyjaśnia, na czym polega i czemu służy styl retoryczny wypowiedzi,

Jostein Gaarder Świat Zofii (fragment)

· odtwarza podstawowe informacje związane z postacią Sokratesa,

· układa krótki tekst, w którym przedstawia kilka argumentów broniących Sokratesa,

· formułuje pytania, które chciałby zadać Sokratesowi,

· układa według podanego wzoru krótkie przemówienie w obronie Sokratesa,

· odtwarza podstawowe poglądy Sokratesa na temat sposobów poznawania świata przez człowieka,

· układa samodzielnie krótkie przemówienie w obronie Sokratesa,

· przedstawia poglądy Sokratesa dotyczące wartości w życiu człowieka,

· układa mowę w obronie Sokratesa, stosuje funkcjonalnie środki stylu retorycznego,

Od mistrza do arcymistrza. Wyraz podstawowy i pochodny

· wyjaśnia, czym jest wyraz podstawowy i pochodny,

· wskazuje wyrazy podstawowe dla podanych wyrazów pochodnych, tworzy proste wyrazy pochodne od podanych wyrazów podstawowych,

· wyjaśnia, czym jest podstawa słowotwórcza i formant,

· dzieli proste wyrazy na podstawę słowotwórczą i formant,

· zna różne rodzaje formantów,

· dzieli słowotwórczo wyrazy z różnymi rodzajami formantów,

· wyjaśnia, czym jest rodzina wyrazów,

· odróżnia rdzeń od podstawy słowotwórczej, tworzy rozbudowane rodziny wyrazów,

Nancy Kleinbaum Stowarzyszenie Umarłych Poetów (fragment)

· odtwarza w punktach przebieg lekcji,

· wie, co oznacza sformułowanie carpe diem,

· na podstawie podanego wzoru próbuje napisać opinię,

· z podanych propozycji wybiera określenia charakteryzujące opisaną lekcję, motywuje swój wybór przykładami z tekstu,

· krótko wyjaśnia, na czym polega życie według zasady carpe diem,

· na podstawie wzoru pisze opinię,

· omawia i komentuje atmosferę panującą na lekcji,

· formułuje rady dla człowieka, który chciałby żyć według zasady carpe diem,

· pisze samodzielnie krótką opinię,

· wyjaśnia, na czym polega niezwykłość opisanej lekcji,

· wyjaśnia sens wskazanych metafor, podaje ilustrujące je przykłady,

· pisze rozwiniętą opinię, uwzględnia wszystkie części kompozycyjne tej formy wypowiedzi,

Architekci słowa. Jak zbudowane są wyrazy pochodne?

· tworzy wyrazy pochodne od jednego wyrazu podstawowego przez dodanie przyrostka lub przedrostka,

· tworzy wyrazy pochodne od wyrażeń przyimkowych,

· tworzy wyrazy pochodne od dwóch wyrazów podstawowych,

· tworzy złożenia, zestawienia, zrosty,

Stary Testament. Księga Rodzaju. Wygnanie z Raju

· odtwarza przebieg wydarzeń,

· wymienia elementy świata przedstawionego,

· opowiada, jak mógłby wyglądać pierwszy dzień

ludzi po wygnaniu z raju,

· odtwarza motywy działania bohaterów,

· dostrzega symboliczne elementy świata przedstawionego,

· opowiada z perspektywy Adama lub Ewy, jak mógłby wyglądać pierwszy dzień po opuszczeniu raju,

· odtwarza i ocenia motywy działania bohaterów,

· wymienia symboliczne elementy świata przedstawionego,

· odtwarza i komentuje treść słów skierowanych przez Boga do ludzi,

· ocenia i komentuje motywy działania bohaterów,

· wyjaśnia symboliczne znaczenia elementów świata przedstawionego,

· wyjaśnia, co człowiek stracił a co zyskał, kiedy opuścił raj,

Konstanty Ildefons Gałczyński Teatrzyk „Zielona Gęś”: Żarłoczna Ewa

· rozpoznaje nawiązania tekstu do Biblii,

· korzystając z podanego wzoru, układa tekst przeprosin,

· wskazuje wspólne elementy między tekstem a Biblią,

· układa samodzielnie tekst przeprosin,

· wyjaśnia, na czym polega przekształcenie motywu biblijnego,

· układa tekst przeprosin, stara się nadać im żartobliwy charakter,

· wyjaśnia cel nawiązania i literackiego przekształcenia motywu biblijnego,

· układa tekst żartobliwych przeprosin,

Jan Parandowski Mitologia (fragment)

Tezeusz

· odtwarza przebieg wydarzeń przedstawionych w tekście,

· przedstawia bohaterów mitu, posługując się cytatami,

· podaje dosłowne znaczenie labiryntu, nici Ariadny i postaci Minotaura,

· relacjonuje przebieg wybranych wydarzeń, stosuje narrację pierwszoosobową,

· przedstawia bohaterów mitu, zwracając uwagę na ich szczególne umiejętności,

· wyjaśnia przenośne znaczenie nici Ariadny,

· łączy wydarzenia z odpowiednimi miejscami akcji,

· przedstawia emocje i przeżycia wybranych bohaterów mitu,

· wyjaśnia przenośne znaczenie nici Ariadny, labiryntu, postaci Minotaura,

· wskazuje wydarzenia i miejsca, którym można przypisać znaczenia symboliczne; wyjaśnia te znaczenia,

· ocenia postawę Tezeusza, uzasadnia swą ocenę,

· wyjaśnia, jakie uniwersalne prawdy, dotyczące ludzkiego życia, przekazuje mit,

W labiryntach słów. Skrótowce

· zna powszechnie używane skrótowce, poprawnie je zapisuje,

· wskazuje skrótowce w podanym tekście,

· podaje znaczenie powszechnie używanych skrótowców,

· wskazuje i wyjaśnia znaczenie skrótowców w podanym tekście,

· używa prawidłowej odmiany skrótowców,

· układa krótki tekst używając skrótowców,

· używa świadomie skrótowców, zna ich znaczenie, prawidłowo je zapisuje i odmienia,

· układa żartobliwy tekst, w którym źródłem komizmu są użyte skrótowce,

Spider-man. Siła złego na jednego (fragment)

· streszcza historię przedstawioną w komiksie,

· opisuje wygląd bohatera,

· wskazuje podstawowe cechy komiksu jako formy słowno-obrazowej,

· opowiada własnymi słowami historię przedstawioną w komiksie,

· krótko charakteryzuje bohatera komiksu,

· rozpoznaje różne typy tekstu w komiksie,

· opowiada historię przedstawioną w komiksie, przytacza wypowiedzi bohaterów w mowie zależnej,

· charakteryzuje bohatera komiksu, uwzględnia podwójną osobowość postaci,

· rozpoznaje sposoby łączenia obrazu i tekstu w komiksie,

· opowiada historię przedstawioną w komiksie, dynamizuje narrację odpowiednimi środkami językowymi,

· porównuje bohatera komiksu z wybraną postacią herosa antycznego,

· tworzy definicję komiksu,

Wiktor Pielewin Hełm grozy (fragment)

· wymienia elementy świata przedstawionego,

· przypomina informacje z mitu dotyczące labiryntu,

· formułuje po jednym argumencie dotyczącym korzyści i zagrożeń, jakie niesie Internet,

· przy pomocy nauczyciela pisze rozprawkę, korzystając z podanego wzoru,

· przedstawia uczestników rozmowy, określa jej charakter,

· opisuje przestrzeń zaprezentowaną w tekście, dostrzega motyw labiryntu,

· wykorzystując podane pytania, formułuje argumenty dotyczące korzyści i zagrożeń, jakie niesie Internet,

· na podstawie podanego planu pisze rozprawkę, stara się pracować samodzielnie,

· rozpoznaje w imionach postaci nawiązania literackie, próbuje je skomentować,

· wyjaśnia, w czym sieć internetowa przypomina labirynt,

· wypowiada się na temat korzyści i zagrożeń, jakie niesie Internet,

· pisze samodzielnie rozprawkę, dba o uporządkowanie argumentów,

· charakteryzuje świat zaprezentowany w utworze,

· rozpoznaje labirynt jako znak kulturowy, wyjaśnia związane z nim znaczenia,

· przedstawia własne stanowisko w dyskusji na temat korzyści i zagrożeń, jakie niesie Internet,

· pisze samodzielnie rozprawkę, stosuje słownictwo zaznaczające tok wywodu,

Krótko i najkrócej. Skróty

· potrafi rozwinąć skróty wyrazów w podanym tekście,

· stosuje i poprawnie zapisuje powszechnie stosowane skróty wyrazów,

· przekształca podany tekst, stosując prawidłowo skróty wyrazów,

· zna i stosuje zasady interpunkcyjne dotyczące pisowni skrótów wyrazów,

Anna Onichimowska Lot Komety (fragment)

· przedstawia krótko bohaterów tekstu,

· rozpoznaje tekst reklamowy,

· na podstawie wzoru układa tekst reklamy,

· odtwarza informacje na temat tego, czym się zajmują bohaterowie, co jest dla nich ważne w życiu,

· z podanych opinii o reklamie wybiera te, z którymi się zgadza, uzasadnia swój wybór,

· korzystając z podanych wskazówek, układa tekst reklamy,

· określa relacje między bohaterami utworu,

· odróżnia perswazję od manipulacji,

· układa samodzielnie tekst reklamy,

· ocenia postępowanie bohaterów, wskazuje motywy, jakimi kierują się w relacjach z innymi osobami,

· wyraża swoją opinię na temat tekstów reklamowych,

· układa samodzielnie tekst reklamy, rozpoczyna go sloganem reklamowym,

Św. Paweł Hymn o miłości (fragment)

· wyodrębnia części kompozycyjne utworu, tytułuje je,

· rozpoznaje uosobienie jako środek poetycki służący do przedstawienia abstrakcyjnego pojęcia,

· wymienia wyliczone w tekście cechy miłości, rozwija je przez podanie przykładów,

· nazywa środki językowe zastosowane w tekście, próbuje określić ich funkcję,

· wskazuje w tekście określenia miłości, układa je w piramidę wartości, uzasadnia sposób ułożenia,

· określa styl wypowiedzi poetyckiej, nastrój i ton wiersza,

· określa postawy człowieka zaprezentowane w tekście, komentuje je,

· uzasadnia, dlaczego utwór jest hymnem,

Wanda Markowska Mity Greków i Rzymian (fragment Orfeusz i Eurydyka)

· odtwarza najważniejsze wydarzenia mitu,

· przypomina, jak narodziło się uczucie między bohaterami,

· przytacza cytaty mówiące o reakcji ludzi, bogów i świata przyrody na muzykę Orfeusza,

· odtwarza etapy wędrówki Orfeusza po krainie zmarłych,

· proponuje określenia, nazywające uczucie łączące bohaterów,

· określa przymiotnikami muzykę Orfeusza,

· przypomina, jaki był warunek uwolnienia Eurydyki; wyjaśnia, dlaczego Hades poddał Orfeusza próbie,

· z punktu widzenia wybranej postaci charakteryzuje miłość Orfeusza do Eurydyki,

· komentuje cytaty, dotyczące muzyki Orfeusza,

· wyjaśnia, co o człowieku i porządku świata mówi zakończenie mitu,

· wyjaśnia, na czym polegała wyjątkowość miłości Orfeusza i Eurydyki,

· na podstawie mitu formułuje opinię na temat roli artysty i znaczenia sztuki w życiu człowieka,

Kto miłości nie zna, ten żyje szczęśliwy? Typy zdań

· odróżnia zdania pojedyncze od złożonych,

· poprawnie układa krótki tekst składający się ze zdań pojedynczych,

· rozpoznaje zdania złożone współrzędnie i podrzędnie,

· rozwija podane części wypowiedzeń w zdania złożone,

· rozpoznaje zdania złożone z równoważnikiem jako wypowiedzeniem składowym,

· układa tekst ze zdaniami podrzędnie i współrzędnie złożonymi,

· rozpoznaje wszystkie typy zdań,

· układa tekst z zastosowaniem wszystkich typów zdań, stosuje prawidłowo zasady interpunkcji,

Wiliam Szekspir Romeo i Julia

· odtwarza podstawowe informacje o elementach świata przedstawionego,

· opowiada, w jakiej sytuacji poznali się główni bohaterowie utworu,

· odtwarza zakończenie dramatu,

· podaje przynajmniej dwa przykłady utworów literackich lub filmowych, zawierających motyw nieszczęśliwej miłości,

· pisze krótkie sprawozdanie z filmu lub spektaklu, zawierające podstawowe informacje o dziele i jego tematyce,

· sporządza kalendarium wydarzeń tragedii,

· z punktu widzenia Romea lub Julii opowiada, w jakiej sytuacji poznali się ci bohaterowie,

· na podstawie informacji z podręcznika wyjaśnia, czym cechuje się tragedia,

· gromadzi tytuły dzieł z różnych dziedzin sztuki, inspirowanych historią głównych bohaterów dramatu Szekspira,

· pisze sprawozdanie z filmu lub spektaklu, zawierające ogólną ocenę gry aktorskiej,

· porządkuje informacje o bohaterach utworu, przyporządkowuje ich do odpowiednich rodzin,

· opowiada, jak rozwijało się uczucie między bohaterami,

· zna pojęcie winy tragicznej; wyjaśnia, co było winą tragiczną głównych bohaterów,

· gromadzi argumenty wyjaśniające dlaczego historia miłości Romea i Julii wciąż inspiruje twórców,

· pisze sprawozdanie z filmu lub spektaklu, zawierające ocenę reżyserii, scenografii i gry aktorskiej,

· odtwarza dzieje konfliktu między rodzinami, charakteryzuje oba zwaśnione rody,

· wyjaśnia i komentuje, jak pod wpływem miłości zmieniają się Romeo i Julia,

· wyjaśnia, na czym polega i z czego wynika sytuacja tragiczna w dramacie,

· wyjaśnia, na czym polega ponadczasowość tragedii Szekspira,

· pisze pełne sprawozdanie z filmu lub spektaklu, prezentuje ocenę i opinię, zachęcając lub zniechęcając do obejrzenia omawianego dzieła,

Halina Poświatowska

*** (Jestem Julią)

· wypisuje z tekstu wiersza słowa i wyrażenia związane z przeżywaniem miłości,

· wskazuje w tekście fragmenty nawiązujące do dramatu Szekspira,

· formułuje hipotezę dotyczącą tematyki wiersza, próbuje ją uzasadnić,

· wyjaśnia metaforyczne znaczenia wynikające z wykorzystanego w tekście paradoksu,

Adam Mickiewicz Niepewność

· wskazuje wyrazy i formy gramatyczne, ujawniające osobę mówiącą, zna termin liryka bezpośrednia,

· wskazuje refren; wie, że obecność refrenu wpływa na muzyczność wiersza,

· wyjaśnia, dlaczego wiersz reprezentuje lirykę bezpośrednią,

· wskazuje rymy, nazywa ich rodzaj i wyjaśnia, w jaki sposób wpływają one na muzyczność wiersza,

· charakteryzuje osobę mówiącą w wierszu,

· wymienia elementy tworzące rytm wypowiedzi poetyckiej,

· komentuje stan uczuć osoby mówiącej, zwraca uwagę na subiektywizm jej wypowiedzi,

· wyjaśnia, z czego wynika muzyczność wiersza,

Kocha, lubi, szanuje. Typy zdań współrzędnie złożonych

· ze zdań pojedynczych tworzy zdania współrzędnie złożone,

· ze zdań pojedynczych tworzy różne rodzaje zdań współrzędnie złożonych,

· stosuje różnorodne typy połączeń w tworzonych zdaniach współrzędnie złożonych,

· tworzy wszystkie rodzaje zdań współrzędnie złożonych, przestrzega zasad interpunkcji przy ich zapisie,

Bolesław Leśmian

*** (W malinowym chruśniaku)

· przedstawia sytuację liryczną zaprezentowaną w wierszu,

· przytacza określenia dotyczące malin, próbuje określić stworzony w ten sposób nastrój,

· prezentuje i dookreśla bohaterów lirycznych wiersza,

· wypisuje z tekstu neologizmy, wyjaśnia ich znaczenia,

· nazywa przeżycia i emocje bohaterów; wyjaśnia, co jest ich źródłem,

· wyodrębnia z tekstu sformułowania przywołujące kolory, dźwięki, zapachy, wyjaśnia ich rolę w budowaniu atmosfery wiersza,

· wymienia przedstawione w utworze elementy przyrody; ocenia, jaka ranga została przypisana światu natury,

· analizuje język poetycki utworu; komentuje sposób kreowania świata,

Gabriel Garcia Márquez Miłość w czasach zarazy (fragment)

· wyodrębnia kolejne wydarzenia, tytułuje je,

· wie, czym są zdrobnienia i zgrubienia, rozpoznaje je w tekście,

· proponuje zawartość treściową kilku ujęć w projektowanym scenopisie,

· odtwarza okoliczności poznania się młodych bohaterów, omawia przeszkody, które musieli pokonać,

· wie, w jakim celu używane są w wypowiedzi zdrobnienia i zgrubienia,

· dobiera plany filmowe do kilku ujęć w projektowanym scenopisie,

· charakteryzuje bohaterów; wyjaśnia, co wywierało wpływ na ich zachowanie,

· tworzy krótki tekst związany z treścią fragmentu utworu, używa funkcjonalnie zdrobnień i zgrubień,

· dobiera ruchy kamery do kilku ujęć w projektowanym scenopisie, uzasadnia swój projekt,

· komentuje, w jaki sposób realia życia wpływają na uczucia i sposób ich wyrażania przez ludzi,

· z punktu widzenia wybranych bohaterów utworu tworzy tekst, w którym stosuje wyrazy ekspresywne,

· przygotowuje fragment scenopisu filmowego,

Dziewczyna, którą kochał… Zdanie podrzędnie złożone przydawkowe

· stosuje proste zdania podrzędnie złożone przydawkowe,

· przekształca zdanie pojedyncze z przydawką w zdanie podrzędnie złożone przydawkowe,

· stosuje zdania podrzędnie złożone przydawkowe, używa spójników i zaimków względnych,

· stosuje zdania podrzędnie złożone przydawkowe, przestrzega zasad interpunkcji,

Aleksander Fredro Zemsta

· szereguje wydarzenia głównego wątku utworu,

· krótko przedstawia głównych bohaterów dramatu,

· na podstawie wzoru układa krótką charakterystykę porównawczą bohaterów,

· wymienia przykłady zabawnych wydarzeń, sytuacji; odtwarza ich przebieg,

· wie, że utwór jest komedią,

· przypomina, czym jest wątek utworu; wskazuje i tytułuje wszystkie wątki dramatu,

· dostrzega znaczące nazwiska bohaterów, podaje ich pochodzenie, wyjaśnia, w jaki sposób charakteryzują ich osobowość,

· układa krótką charakterystykę porównawczą bohaterów, nazywa główne podobieństwa i różnice,

· wskazuje przykłady komizmu postaci wynikającego z ich zachowania i wypowiedzi,

· wie, że komedia jest gatunkiem dramatu,

· komentuje sposób łączenia wątków w dramacie,

· określa relacje między bohaterami utworu; ustala, co wpływa na charakter tych relacji,

· układa charakterystykę porównawczą bohaterów, podaje przykłady ilustrujące ich cechy,

· dostrzega wyolbrzymienie i karykaturę jako sposoby budowania komizmu, wskazuje przykłady z tekstu,

· wyjaśnia, czym cechuje się komedia jako gatunek,

· analizuje przebieg akcji dramatu,

· przypomina przyczyny konfliktu między głównymi bohaterami; wyjaśnia, jak ich osobowość wpłynęła na rozwój konfliktu,

· układa charakterystykę porównawczą bohaterów, wykorzystuje cytaty, przedstawia swoją ocenę postaci,

· nazywa różne rodzaje komizmu, wskazuje ich przykłady w tekście, wyjaśnia mechanizmy wywoływania śmiechu u odbiorcy,

· uzasadnia, dlaczego utwór jest komedią,

Spotkania ze sztuką. Pieter Bruegel Wieża Babel

· wylicza elementy przedstawione na obrazie,

· wie, że warstwa przedstawieniowa obrazu nawiązuje do fragmentu Biblii,

· opisuje budowlę przedstawioną na obrazie,

· wskazuje podobieństwa w warstwie przedstawieniowej między fragmentem Biblii i obrazem,

· wskazuje elementy związane z budowlą, które mogą mieć znaczenia symboliczne; wyjaśnia te znaczenia,

· wskazuje, jakie nowe znaczenia w stosunku do fragmentu Biblii wnosi dzieło malarskie,

· analizuje środki języka malarskiego służące do eksponowania przenośnych znaczeń dzieła,

· wyjaśnia kulturową symbolikę wieży Babel,

Tadeusz Różewicz List do ludożerców

· wskazuje wersy pozwalające określić adresata wypowiedzi, nazywa środki stylistyczne służące wskazaniu adresata,

· odtwarza zachowanie i sposób myślenia adresatów wypowiedzi,

· odszukuje w tekście frazeologizmy, wyjaśnia ich znaczenie,

· korzystając z wzoru i pomocy nauczyciela, pisze krótki list otwarty,

· wyjaśnia przenośne znaczenie pojęcia ludożerca,

· próbuje komentować zachowanie i sposób myślenia adresatów wypowiedzi,

· formułuje postulaty dotyczące sposobu życia wynikające z wypowiedzi podmiotu lirycznego,

· korzystając z wzoru, pisze list otwarty, wyraźnie informuje, w jakiej sprawie występuje jako nadawca,

· określa stosunek osoby mówiącej do adresatów wypowiedzi,

· ocenia zachowanie i sposób myślenia adresatów wypowiedzi,

· wyjaśnia różnice między nakazem i prośbą; ustala, które z tych słów można odnieść do tekstu, uzasadnia swój wybór,

· pisze list otwarty, przedstawia w nim argumenty uzasadniające prezentowane stanowisko,

· określa sposób patrzenia na świat osoby mówiącej,

· zestawia sytuacje przedstawione w utworze z realiami współczesnego świata, formułuje wnioski,

· formułuje przesłania etyczne wynikające z utworu,

· pisze list otwarty, przedstawia propozycje zmian w sprawie, której list dotyczy, stosuje odpowiednie środki perswazyjne,

Przeczytałem, że... Zdanie podrzędne dopełnieniowe

· przekształca zdanie pojedyncze z dopełnieniem w zdanie podrzędnie złożone dopełnieniowe,

· stosuje w wypowiedziach zdania podrzędne dopełnieniowe,

· stosuje zdania dopełnieniowe dla wyrażenia swojej opinii,

· stosuje funkcjonalnie zdania dopełnieniowe, przestrzega zasad interpunkcji,

Wisława Szymborska Nienawiść (fragment)

· wskazuje bohatera lirycznego utworu, rozpoznaje uosobienie jako poetycki sposób prezentacji bohatera,

· przywołuje przykłady utworów literackich mówiących o bohaterach, kierujących się nienawiścią,

· wskazuje w tekście określenia nienawiści, nazywa wykorzystane środki poetyckie,

· wymienia wartości przywołane w wierszu, które zostały przeciwstawione nienawiści,

· wskazuje w tekście przenośnie wykorzystane do prezentacji abstrakcyjnego pojęcia, wyjaśnia wynikające z nich znaczenia,

· komentuje sposób, w jaki podmiot liryczny mówi o wartościach przeciwstawionych nienawiści,

· wypowiada się na temat bohatera lirycznego utworu i poetyckich sposobów jego prezentacji,

· rozpoznaje ironię jako sposób wypowiadania się podmiotu lirycznego, wskazuje i komentuje cytaty ujawniające ironiczną postawę nadawcy,

Ryszard Kapuściński Spotkanie z Innym jako wyzwanie XXI wieku (fragment)

· wyjaśnia, kogo autor nazywa Innym,

· wyjaśnia znaczenie słowa tolerancja, tworzy z nim poprawne związki wyrazowe,

· wymienia przedstawione w tekście postawy wobec Innego,

· podaje przykłady braku tolerancji,

· omawia, czym cechują się przedstawione w tekście postawy wobec Innego,

· podaje przykłady, pokazujące jak różne kultury wzajemnie na siebie wpływają,

· wyjaśnia, co i dlaczego autor uznaje za klęskę człowieka, a co za jego siłę i szansę,

· przedstawia swoje refleksje na temat odmienności kulturowej i przyjmowanych wobec niej postaw przez człowieka,

Piotr Stasiak Człowiek z ekranu

· opowiada, jaką rolę w jego życiu zajmują media,

· rozpoznaje podstawowe cechy kompozycyjne artykułu prasowego,

· korzystając z wzoru, pisze artykuł o charakterze informacyjnym,

· podaje przykłady pozytywnego i negatywnego wpływu mediów na życie człowieka,

· streszcza poszczególne części kompozycyjne artykułu jednym zdaniem złożonym,

· pisze artykuł o charakterze informacyjnym,

· wyjaśnia pojęcie globalna wioska,

· przytacza sformułowaną w artykule tezę, szereguje w punktach uzasadniające ją argumenty,

· pisze artykuł zawierający komentarz dotyczący przedstawianych informacji,

· wypowiada się na temat możliwości i zagrożeń związanych z rozwojem technologii informacyjnych,

· wyjaśnia, dlaczego tekst ma charakter publicystyczny,

· pisze artykuł problemowy zawierający komentarz i ocenę,

Przypowieść o synu marnotrawnym

· wyodrębnia wydarzenia, zapisuje je w formie planu,

· nazywa cechy charakteru postaci,

· wie, że tekst jest przypowieścią,

· zna zasady uczestniczenia w dyskusji, przysłuchuje się aktywnie dyskusji,

· opowiada o przebiegu wydarzeń,

· dokonuje charakterystyki postaci,

· wymienia cechy przypowieści,

· stara się brać udział w dyskusji, formułuje rzeczowe argumenty,

· komentuje przebieg wydarzeń, dostrzega ich związek przyczynowo-skutkowy,

· charakteryzuje bohaterów, ocenia ich postępowanie,

· wyjaśnia, dlaczego tekst jest przypowieścią,

· bierze aktywny udział w dyskusji, stosuje różne rodzaje argumentów,

· dostrzega uniwersalizm wydarzeń i postaci,

· wskazuje i komentuje motywy postępowania bohaterów,

· formułuje prawdy moralne wynikające z przypowieści,

· wyraźnie precyzuje własne stanowisko w dyskusji, wykorzystuje różne rodzaje argumentów, nawiązuje do wypowiedzi innych uczestników dyskusji,

Spotkania ze sztuką. Rembrandt Powrót syna marnotrawnego (reprodukcja)

· zestawia tematykę obrazu z przypowieścią; ustala, który fragment tekstu jest tematem obrazu,

· określa kolorystykę obrazu,

· tworzy opis obrazu prezentujący warstwę przedstawieniową dzieła,

· wymienia postacie przedstawione na obrazie, komentuje ich usytuowanie, wygląd, gesty,

· ustala, jakie znaczenia naddane mogą wynikać z zastosowanych barw,

· tworzy opis obrazu, zwraca uwagę na kompozycję dzieła,

· wyodrębnia plany obrazu, ustala ich zawartość tematyczną,

· analizuje światło i cień na obrazie, odczytuje wynikające ze światłocienia znaczenia naddane,

· tworzy opis obrazu, uwzględnia w nim podstawowe środki języka malarskiego,

· analizuje warstwę przedstawieniową obrazu,

· analizuje środki języka malarskiego, odczytuje wynikające z nich znaczenia naddane,

· tworzy opis obrazu, zawiera w nim interpretację znaczących elementów dzieła, przedstawia własną ocenę,

Zbigniew Herbert Domysły na temat Barabasza

· opowiada sytuację przedstawioną w Ewangelii, do której nawiązuje tekst wiersza,

· ustala, które z ewangelicznych postaci są bohaterami lirycznymi wiersza,

· ustala, w jaki sposób wiersz nawiązuje do Ewangelii,

· opisuje uczucia uwolnionego Barabasza, przypomina przedstawione w wierszu hipotezy dotyczące jego dalszych losów,

· wyjaśnia, w jakim celu w wierszu przywołana została sytuacja opisana w Ewangelii,

· analizuje i interpretuje sposób przedstawienia Chrystusa w wierszu,

· określa, jaką postawę przyjmuje osoba mówiąca wobec przywoływanych wydarzeń,

· wyjaśnia, na czym polega i z czego wynika reinterpretacja przywołanego motywu biblijnego,

John Steinbeck Na wschód od Edenu (fragment)

· łączy logicznie podane części zdań, odtwarzających treść tekstu,

· opowiada o relacjach łączących członków przedstawionej rodziny i panującej wśród nich atmosferze,

· przedstawia intencje, motywy i konsekwencje działań bohaterów,

· komentuje i ocenia postępowanie bohaterów,

Aby pozbyć się poczucia winy… Zdania podrzędne okolicznikowe

· przekształca zdania pojedyncze z okolicznikiem w zdania podrzędnie złożone okolicznikowe,

· stosuje zdania okolicznikowe miejsca, czasu, sposobu, celu, przyczyny,

· stosuje wszystkie rodzaje zdań okolicznikowych,

· wprowadza zdania okolicznikowe za pomocą spójników, zaimków względnych; stosuje prawidłowo zasady interpunkcji,

Czesław Miłosz Który skrzywdziłeś…

· wymienia osoby, o których jest mowa w wierszu, charakteryzuje je,

· rozpoznaje lirykę pośrednią,

· czyta uważnie fragment Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka,

· ustala relacje między osobami, o których jest mowa w wierszu,

· ustala, kim może być osoba mówiąca, dlaczego nie ujawnia się bezpośrednio,

· wypisuje z fragmentu Powszechnej Deklaracji… słowa, które uznaje za najważniejsze,

· formułuje przestrogi kierowane do adresata wypowiedzi,

· nazywa wartości, po stronie których opowiada się osoba mówiąca,

· nazywa wartości, o których mówi fragment Powszechnej Deklaracji…,

· wyjaśnia, kim dla zbiorowości jest artysta, na czym polega jego misja,

· wyjaśnia, jak artysta wypełnia swoją misję,

· porównuje styl tekstu poetyckiego i styl dokumentu, ocenia ich wpływ na odbiorcę,

Adam Mickiewicz Reduta Ordona

· sporządza plan wydarzeń przedstawionych w utworze,

· wskazuje środki językowe, za pomocą których zostały przedstawione walczące wojska,

· wskazuje elementy świata, którym przypisane zostały barwy,

· odtwarza treść pytań skierowanych do cara,

· sprawdza w podanych źródłach informacje o Ordonie jako postaci historycznej,

· nadaje tytuły wyodrębnionym wydarzeniom,

· nazywa środki językowe zastosowane w tekście, wyjaśnia ich funkcję,

· zestawia i porównuje elementy świata, które zostały przedstawione za pomocą barw,

· określa, w jaki sposób został ukazany car,

· przedstawia Ordona jako bohatera tekstu literackiego,

· wskazuje formy pozwalające określić narratora, krótko go przedstawia,

· rozpoznaje kontrast jako zasadę kompozycyjną służącą przedstawieniu obu walczących stron, odczytuje przypisane im wartościowanie,

· wyjaśnia symboliczne znaczenie barw,

· prezentuje postawę Polaków wobec cara, popiera swą wypowiedź cytatami,

· porównuje Ordona jako postać historyczną i literacką, formułuje wnioski,

· wyodrębnia z tekstu części narracyjne, opisowe i refleksyjne,

· komentuje poetyckie sposoby tworzenia obrazów poetyckich,

· wyjaśnia symbolikę występujących w tekście motywów,

· rozpoznaje i nazywa uczucia, związane z prezentowaniem cara i narodu polskiego, wyjaśnia ich źródła,

· wyjaśnia cel kreowania poetyckiej legendy,

Karolina Lanckorońska Wspomnienia wojenne (fragment)

· wydobywa z tekstu informacje związane z czasem i miejscem wspominanych wydarzeń,

· korzystając z wzoru, układa opis sytuacji,

· wie, że fragmenty tekstu prezentują świat rzeczywisty,

· wylicza charakterystyczne dla opisywanej rzeczywistości wydarzenia,

· układa samodzielnie opis sytuacji,

· rozpoznaje dokumentalny charakter tekstu; wyjaśnia, z czego on wynika,

· komentuje przebieg opisywanych wydarzeń,

· tworzy opis sytuacji, stosuje zwroty eksponujące czas,

· wyjaśnia, na czym polega wspomnieniowy charakter tekstu,

· przedstawia realia wspominanego we fragmencie świata,

· tworzy opis sytuacji, dynamizuje wypowiedź,

· dostrzega literacki charakter wspomnień, wskazuje i komentuje cytaty świadczące o literackości tekstu,

Atakujący i atakowani. Imiesłów przymiotnikowy

· rozpoznaje imiesłowy przymiotnikowe w wypowiedzi,

· przekształca zdania złożone w zdania pojedyncze, stosując imiesłowy przymiotnikowe,

· tworzy imiesłowy od czasowników, stosuje je w wypowiedzi,

· rozpoznaje imiesłowy przymiotnikowe w wypowiedzi cudzej, stosuje imiesłowy przymiotnikowe w wypowiedzi własnej,

Arkady Fiedler

Dywizjon 303

· w podanych źródłach szuka informacji na zadany temat związany z lekturą,

· rozpoznaje bohatera zbiorowego w utworze,

· nazywa główne etapy bitwy o Anglię,

· prezentuje zebrane informacje na zadany temat związany z lekturą,

· na podstawie tekstu opowiada, kiedy i w jakich okolicznościach został uformowany polski dywizjon lotniczy w Anglii,

· opowiada przebieg wybranego etapu bitwy o Anglię,

· tworzy album prezentujący zebrane informacje i ilustracje,

· opowiada o dokonaniach pilotów z polskiego dywizjonu,

· komentuje przebieg bitwy o Anglię,

· w wybranej funkcjonalnie formie prezentuje informacje na wybrany przez siebie temat związany z lekturą,

· wyjaśnia, na czym polegało historyczne znaczenie walk polskich sił lotniczych w Anglii,

· wyjaśnia znaczenie bitwy o Anglię dla Europy,

Miron Białoszewski Pamiętnik z powstania warszawskiego (fragmenty)

· wyodrębnia główne zdarzenia przedstawione w tekście, tytułuje je za pomocą równoważników zdań,

· zapoznaje się z wirtualną ekspozycją Muzeum Powstania Warszawskiego, mówi o swoich wrażeniach,

· wie, czym są kolokwializmy; wskazuje ich przykłady w tekście Białoszewskiego,

· wyodrębnia wydarzenia związane z działaniami wojskowymi, opisuje wygląd powstańców,

· wymienia eksponaty wirtualnej ekspozycji Muzeum Powstania Warszawskiego, budzące szczególne zainteresowanie, wyjaśnia dlaczego,

· wyjaśnia rolę kolokwializmów w tekście Białoszewskiego,

· opowiada o warunkach życia w powstańczej Warszawie,

· ocenia obejrzaną wirtualną ekspozycję Muzeum Powstania Warszawskiego,

· wskazuje i nazywa środki językowe charakterystyczne dla testu Białoszewskiego, próbuje określić ich funkcję,

· charakteryzuje zachowanie i postawy ludności cywilnej,

· przedstawia argumenty uzasadniające potrzebę gromadzenia i chronienia historycznych pamiątek Powstania Warszawskiego,

· formułuje wnioski dotyczące języka i stylu tekstu Białoszewskiego,

Antoni Słonimski Elegia miasteczek żydowskich

· wypisuje z tekstu słowa związane z kulturą żydowską, korzystając z podanych źródeł wyjaśnia je,

· wyjaśnia znaczenie słowa holocaust,

· przygotowuje słownik pojęć związanych z kulturą żydowską,

·odtwarza przedstawiony w wierszu obraz życia w żydowskim miasteczku,

·wskazuje w tekście fragmenty mówiące o zagładzie narodu żydowskiego,

·opisuje elementy typowego stroju żydowskiego,

· opisuje atmosferę panującą w prezentowanym świecie, przytacza i komentuje odpowiednie cytaty,

· wyjaśnia metaforę kończącą utwór,

· przygotowuje informacje na temat pisarzy i artystów żydowskiego pochodzenia,

· ocenia, jaką postawę przyjmuje osoba mówiąca wobec kultury żydowskiej,

· komentuje poetycki obraz holocaustu,

· przygotowuje wypowiedź na temat korzyści wynikających ze współistnienia różnych kultur,

Jan Kochanowski Treny (V, VII, VIII)

· rozpoznaje bohaterów lirycznych trenów,

· wskazuje i nazywa podstawowe środki poetyckie,

· wie, że tren jest gatunkiem lirycznym,

· na podstawie wzoru układa tekst kondolencji,

· omawia sytuację liryczną przedstawioną w trenach,

· wskazuje i nazywa środki poetyckie, służące kreacji bohatera lirycznego,

· na podstawie definicji wyjaśnia, czym cechuje się tren jako gatunek liryczny,

· układa tekst kondolencji,

· rozpoznaje, przedstawia i charakteryzuje osobę mówiącą,

· rozpoznaje zasady kompozycji wewnętrznej w kolejnych trenach, omawia kompozycję utworów,

· wyjaśnia, dlaczego utwory Kochanowskiego reprezentują tren jako gatunek liryczny,

· układa tekst kondolencji, zawiera w nim informacje o zasługach zmarłej osoby,

· wskazuje adresatów kolejnych trenów, określa uczucia, emocje wyrażane zwrotami do nich,

· omawia poetyckie sposoby kreacji świata w trenach,

· wyjaśnia, z czego wynika i na czym polega nowatorstwo trenów Kochanowskiego w stosunku do antycznej tradycji,

· układa tekst kondolencji zgodnie z wszystkimi wymogami tej formy wypowiedzi,

Marian Hemar Ostatni tren (fragmenty)

· odtwarza realia przedstawionej sytuacji,

· przypomina, jak gość uzasadniał propozycję skierowaną do Jana Kochanowskiego,

· w miarę swoich możliwości bierze udział w przygotowaniu słuchowiska radiowego,

·przedstawia bohaterów, łączy ich z tradycją literacką,

·nazywa uczucia bohaterów ujawniające się w kolejnych wypowiedziach,

·bierze udział w przygotowaniu słuchowiska radiowego, określa sposób wypowiadania kwestii przez bohaterów,

· wyjaśnia symbolikę postaci fantastycznej,

· wyjaśnia, w jaki sposób bohaterowie radzili sobie z własnymi uczuciami,

· opracowuje propozycję

warstwy dźwiękowej do przygotowywanego słuchowiska radiowego,

· wyjaśnia sposób i cel literackiego nawiązania,

· przedstawia możliwe decyzje Kochanowskiego, omawia ich pozytywne i negatywne skutki,

· na podstawie tekstu przygotowuje słuchowisko radiowe,

Eric Emanuel Schmitt Oskar i pani Róża

· krótko przedstawia narratora-bohatera,

· odtwarza krótko treść kolejnych listów pisanych przez bohatera,

· wymienia i charakteryzuje osoby, z którymi spotyka się bohater,

· uogólnia treść kolejnych listów,

· relacjonuje, jak zmienia się samopoczucie bohatera pod wpływem spotkań z innymi ludźmi,

· wyjaśnia, dlaczego bohater wybrał Boga na adresata swoich listów,

· komentuje, co zawdzięcza bohater rozmowom z panią Różą,

· dostrzega filozoficzne uogólnienia w wypowiedziach bohaterów, próbuje je komentować ze swojego punktu widzenia,

Mając lat dziesięć, przeżywszy lat sto… Imiesłów przysłówkowy

· rozpoznaje imiesłowy przysłówkowe w wypowiedzi,

·poprawnie stosuje imiesłowy przysłówkowe w swoich wypowiedziach,

· przekształca zdania w wypowiedzenia złożone z imiesłowowym równoważnikiem zdania,

· prawidłowo i funkcjonalnie stosuje imiesłowy przysłówkowe i wypowiedzenia złożone z imiesłowowym równoważnikiem zdania,

Jan Twardowski Spieszmy się

· uzupełnia tekst znakami interpunkcyjnymi, proponuje głosową interpretację wiersza,

· wskazuje w tekście wyrażenia o charakterze przeciwstawień,

· wskazuje w tekście kluczowe słowa, uzasadnia swój wybór,

· wyodrębnia obrazy poetyckie, objaśnia ich zawartość treściową,

· formułuje wstępne hipotezy interpretacyjne,

· wyjaśnia znaczenia wynikające z zastosowanych przeciwstawień,

· wskazuje w tekście sformułowania o charakterze aforyzmu, komentuje je,

· komentuje, w jaki sposób poeta mówi o śmierci,

Spotkania ze sztuką. Pieter Bruegel Pejzaż z upadkiem Ikara (reprodukcja obrazu)

· na podstawie tytułu obrazu łączy go z mitem; określa, który fragment mitu został zobrazowany w dziele malarskim,

· wymienia postacie umieszczone na obrazie; ustala, w jakiej sytuacji zostały przedstawione,

· przypomina wynikające z mitu symboliczne znaczenia postaci Ikara,

· analizuje tytuł obrazu; rozpoznaje dwie płaszczyzny znaczeniowe, sygnalizowane tytułem dzieła,

· wymienia elementy pejzażu; określa sposób ich przedstawienia,

· wskazuje i krótko omawia elementy obrazu, które mogą mieć znaczenia symboliczne,

· wskazuje elementy obrazu odpowiadające dwóm płaszczyznom znaczeniowym, sygnalizowanym przez tytuł,

· wyodrębnia plany obrazu, ustala ich zawartość, wskazuje istotne elementy przedstawione,

· formułuje i wyjaśnia symboliczne znaczenia warstwy przedstawieniowej obrazu,

· omawia sposób połączenia dwóch płaszczyzn znaczeniowych, sygnalizowanych przez tytuł, formułuje wnioski,

· rozpoznaje i nazywa zasady kompozycji obrazu;

· wyjaśnia, z czego wynika i na czym polega reinterpretacja mitu na obrazie,

Jarosław Iwaszkiewicz Ikar

· określa miejsce i czas wydarzeń,

· rozpoznaje narrację pierwszoosobową,

· przedstawia głównego bohatera opowiadania,

· dostrzega związek opowiadania z mitem i obrazem,

· odtwarza realia okupacyjnej rzeczywistości,

· na podstawie wypowiedzi narratora określa jego cechy,

· wskazuje podobieństwa bohatera z Ikarem, wyjaśnia przenośne znaczenie tytułu,

· zestawia elementy treściowe opowiadania, mitu i obrazu,

· wyjaśnia, jak rzeczywistość okupacyjna wpłynęła na bieg wydarzeń,

· wyodrębnia z narracji opisy, relację, refleksje;

· wyjaśnia, na czym polega tragizm mitycznego Ikara i bohatera opowiadania,

· formułuje wnioski dotyczące wpływu świata zewnętrznego na życie człowieka,

· ustala, czego dotyczą opisy, relacja i refleksje narratora; nazywa jego emocje, wskazuje, czym zostały wywołane,

· uogólnia znaczenie motywu ikaryjskiego, wykorzystanego w opowiadaniu,

Tadeusz Różewicz Prawa i obowiązki

· dostrzega dwie części kompozycyjne utworu, wskazuje granicę miedzy nimi,

· wskazuje wyrazy, zwroty, na podstawie których można określić i scharakteryzować osobę mówiącą w wierszu,

· wymienia elementy obrazu przywołane w wierszu,

· na podstawie podanych źródeł wymienia tytuły dzieł wykorzystujących motyw ikaryjski,

· przyporządkowuje częściom kompozycyjnym kategorie czasu, wskazuje sposób sygnalizowania upływu czasu,

· porządkuje informacje o nadawcy wypowiedzi,

· wyszukuje i wyjaśnia określenia odnoszące się do Ikara

· precyzuje temat prezentacji związanej z przedstawieniem dzieł wykorzystujących motyw Ikara, dobiera do niej tytuły utworów,

· ustala, jakie postawy życiowe osoby mówiącej zostały przedstawione w obydwu częściach kompozycyjnych wiersza,

· formułuje wnioski na temat nadawcy wypowiedzi,

· komentuje, w jaki sposób w wierszu przywołany został obraz Bruegla,

· przy pomocy nauczyciela przygotowuje prezentację, w której przedstawia dzieła nawiązujące do mitu o Ikarze,

· uogólnia wnioski na temat przyczyn i kierunków zmian w życiowej postawie człowieka,

· przedstawia rozwiniętą wypowiedź na temat różnych postaw człowieka wobec świata,

· wyjaśnia, czemu służy przywołanie obrazu w wierszu,

· przygotowuje samodzielnie prezentację, w której przedstawia dzieła nawiązujące do mitu o Ikarze,

Edward Stachura Życie to nie teatr

· wskazuje bohaterów lirycznych utworu, określa sytuację liryczną,

· wyodrębnia sformułowania o charakterze tezy,

· charakteryzuje zachowania bohaterów lirycznych,

· odtwarza argumenty, które można przyporządkować obu tezom,

· omawia i nazywa postawy życiowe bohaterów lirycznych,

· wydobywa z tekstu sądy wartościujące, przedstawia je własnymi słowami,

· dostrzega kontrast jako zasadę prezentowania postaw życiowych wobec świata, wyjaśnia rolę tej zasady kompozycyjnej w utworze,

· samodzielnie wartościuje przedstawione w tekście postawy życiowe,

Paulo Coelho Alchemik (fragmenty)

· prezentuje główne składniki świata przedstawionego w utworze,

· streszcza opowiadanie starca,

· wstępnie analizuje główne składniki świata przedstawionego,

· proponuje własne zakończenie historii przedstawionej we fragmencie,

· określa sposób kreacji świata przedstawionego,

· wyjaśnia metaforyczne znaczenie tytułu, ustala jego związek ze znaczeniami tekstu,

· nazywa i komentuje sposób kreacji świata przedstawionego,

· ustala, jakie prawdy o życiu człowieka zawiera opowiadanie starca,

Od słowa do legendy. Treść znaczeniowa wyrazu

· układa definicje podanych wyrazów,

· określa treść i zakres podanych wyrazów,

· porządkuje ciągi wyrazów według ich treści i zakresu znaczeniowego,

· potrafi wyjaśnić, czym różni się treść wyrazu od jego zakresu znaczeniowego,

Ursula K. Le Guin Czarnoksiężnik z Archipelagu

· wskazuje najciekawsze wydarzenie utworu, opowiada o nim,

· opisuje dzieciństwo głównego bohatera,

· wymienia reprezentantów sił dobra i zła,

· wypowiada się na temat swoich wrażeń wywołanych lekturą.

· wskazuje wydarzenia ważne dla losów bohatera, opowiada o nich,

· opowiada o przyjaźni bohatera, przedstawia dowody przyjaźni,

· opowiada, w jaki sposób siły dobra i zła zmagają się ze sobą,

· wypowiada się na temat walorów powieści.

· opowiada o przeżyciach i emocjach bohatera związanych z wybranym wydarzeniem, stosuje narrację pierwszoosobową,

· charakteryzuje bohatera, zwraca uwagę na zmiany jego osobowości pod wpływem wydarzeń,

· wskazuje nawiązania do innych utworów literackich,

· ocenia, w jaki sposób lektura utworu może wpływać na czytelnika.

· określa sposób konstruowania fabuły utworu,

· określa, co było głównym celem bohatera; ocenia, co było jego największym osiągnięciem,

· komentuje rolę nawiązań do innych utworów literackich,

· ocenia, w jaki sposób kreacja świata w utworze wpływa na odbiorcę.

KRYTERIA OGÓLNE

SPRAWNOŚCI

WYMAGANIA

konieczne

(ocena: dopuszczający)

podstawowe

(ocena: dostateczny)

rozszerzone

(ocena: dobry)

dopełniające

(ocena: bardzo dobry)

UCZEŃ

Słuchanie

· krytycznie słucha tekstów reklamowych,

· wstępnie selekcjonuje informacje z cudzej wypowiedzi,

· wydobywa z cudzej wypowiedzi argumenty,

· w trakcie słuchania odróżnia informacje od opinii,

· selekcjonuje i wstępnie hierarchizuje informacje z cudzej wypowiedzi,

· wydobywa główną tezę i związane z nią argumenty z cudzej wypowiedzi,

· odróżnia perswazję od manipulacji,

· hierarchizuje i wartościuje informacje z cudzej wypowiedzi,

· wydobywa wnioski i konkluzję z cudzej wypowiedzi,

· dostrzega manipulację w cudzej wypowiedzi, potrafi się jej przeciwstawić,

· odczytuje intencje zawarte w wypowiedzi,

· wydobywa główne przesłanki myślowe z cudzej wypowiedzi,

Mówienie

· prawidłowo akcentuje wyrazy ze stałym akcentem,

· stara się poprawnie recytować utwór,

· wstępnie prezentuje informacje z podanych źródeł na temat związany z lekturą,

· przedstawia podstawowe materiały do prezentacji,

· streszcza historię przedstawioną w komiksie,

· włącza się w miarę swych możliwości do dyskusji,

· mówi o swoich wrażeniach po obejrzeniu ekspozycji wirtualnego muzeum,

· w miarę swoich możliwości bierze udział w przygotowaniu słuchowiska radiowego,

· prawidłowo akcentuje większość wyrazów,

· recytuje poprawnie utwór,

· prezentuje samodzielnie zdobyte informacje na temat związany z lekturą,

· przedstawia w uporządkowany sposób materiały do prezentacji,

· opowiada własnymi słowami historię przedstawioną w komiksie,

· bierze udział w dyskusji,

· opowiada o eksponatach ekspozycji wirtualnego muzeum,

· bierze udział w przygotowaniu słuchowiska radiowego, określa sposób wypowiadania kwestii przez bohaterów,

· prawidłowo akcentuje wszystkie wyrazy,

· w czasie recytacji poprawnie wymawia i akcentuje wyrazy,

· w ciekawy sposób prezentuje samodzielnie zdobyte informacje na temat związany z lekturą,

· przedstawia wszystkie materiały do prezentacji, łączy je z własnym komentarzem,

· opowiada historię przedstawioną w komiksie, przytacza słowa bohaterów, stosując mowę niezależną,

· bierze aktywny udział w dyskusji, formułuje różne rodzaje argumentów,

· ocenia obejrzaną ekspozycję wirtualnego muzeum,

· opracowuje propozycję

warstwy dźwiękowej do przygotowywanego słuchowiska radiowego,

· prawidłowo akcentuje wszystkie wyrazy, stosuje w wypowiedzi odpowiednią intonację zdaniową,

· interpretuje głosowo recytowany utwór,

· w wybranej funkcjonalnie formie prezentuje informacje na wybrany przez siebie temat związany z lekturą,

· przedstawia samodzielnie przygotowaną prezentację,

· opowiada historię przedstawioną w komiksie, dynamizuje wypowiedź odpowiednimi środkami językowymi,

· bierze aktywny udział w dyskusji, prezentuje wyraźnie swoje stanowisko, nawiązuje do wypowiedzi innych uczestników dyskusji,

· wypowiada się na temat potrzeby gromadzenia i chronienia pamiątek przeszłości,

· na podstawie tekstu przygotowuje słuchowisko radiowe,

Czytanie.

Odbiór tekstów literackich i innych tekstów kultury

· wie, że Biblia jest podstawowym źródłem kultury europejskiej,

· rozpoznaje tekst jako przypowieść,

· wie, że styl biblijny odróżnia się od stylu innych tekstów,

· zna pojęcie styl retoryczny,

· wskazuje wyrazy i ich formy, które pozwalają rozpoznać nadawcę w tekście,

· wyjaśnia, czym różni się narrator od autora utworu,

· posługuje się terminami liryka bezpośrednia, liryka pośrednia,

· rozpoznaje w tekście neologizmy,

· rozpoznaje w tekście zdrobnienia i zgrubienia,

· rozpoznaje w tekście literackim kolokwializmy i frazeologizmy,

· odróżnia postacie i wydarzenia historyczne od fikcyjnych,

· dostrzega w utworze nawiązania do innych tekstów,

· podaje dosłowne znaczenia wybranych elementów tekstu,

· nazywa wartości, o których jest mowa w tekście,

· wie, że tren jest gatunkiem lirycznym,

· kojarzy nowelę z epiką jako rodzajem literackim,

· wyjaśnia potoczne znaczenie pojęć tragedia, tragiczny,

· odróżnia komedię od tragedii, wskazuje komiczne elementy utworu,

· wie, że wywiad nie należy do literatury pięknej,

· kojarzy artykuł z publicystyką,

· przedstawia własne wrażenia związane z dziełem malarskim,

· dostrzega związki warstwy przedstawieniowej obrazu z tekstem literackim,

· wyjaśnia pochodzenie i znaczenie słowa Biblia,

· wymienia cechy przypowieści,

· wskazuje i nazywa podstawowe dla stylu biblijnego środki językowe,

· rozpoznaje styl retoryczny w wypowiedzi,

· określa, kto i w czyim imieniu wypowiada się w tekście,

· odróżnia narrację pierwszoosobową od trzecioosobowej,

· wyjaśnia znaczenie terminów liryka bezpośrednia, liryka pośrednia,

· wyjaśnia, czym jest neologizm,

· wstępnie rozpoznaje funkcje zdrobnień i zgrubień w tekście,

· wstępnie rozpoznaje funkcję kolokwializmów i fazeologizmów w tekście literackim,

· zestawia postacie i wydarzenia historyczne i fikcyjne,

· podaje tytuły i autorów przywołanych w tekście utworów, rozpoznaje wspólne dla tych tekstów motywy,

· dostrzega przenośne znaczenia wybranych elementów tekstu,

· rozpoznaje i nazywa wartości reprezentowane przez bohaterów tekstu,

· na podstawie definicji wyjaśnia, czym cechuje się tren jako gatunek liryczny,

· wie, czym cechuje się fabuła noweli,

· wie, że tragedia to jeden z gatunków dramatu,

· rozpoznaje komedię jako gatunek dramatu, podaje przykłady komizmu w utworze,

· łączy wywiad z publicystyką,

· rozpoznaje kompozycję artykułu,

· przedstawia i próbuje uzasadnić własne wrażenia związane z dziełem malarskim,

· wskazuje podobieństwa między warstwą przedstawieniową obrazu i tekstem literackim,

· zna podstawowe części Biblii,

· wyjaśnia, dlaczego tekst jest przypowieścią,

· wskazuje i nazywa środki językowe cechujące styl biblijny,

· zna podstawowe środki językowe stylu retorycznego,

· charakteryzuje osobę nadawcy w tekście,

· dostrzega subiektywizm narracji pierwszoosobowej i obiektywizm narracji trzecioosobowej,

· łączy lirykę bezpośrednią z subiektywizmem, a lirykę pośrednią z obiektywizmem wypowiedzi poetyckiej,

· analizuje budowę neologizmu, wyjaśnia jego znaczenie,

· łączy używanie zdrobnień i zgrubień z wyrażaniem emocji,

· łączy kolokwializmy i frazeologizmy ze stylem potocznym,

· określa relacje między postaciami i wydarzeniami historycznymi i fikcyjnymi,

· komentuje sposób przywołania w tekście innych utworów,

· wyjaśnia przenośne znaczenia wybranych elementów tekstu,

· poddaje refleksji wartości, o których jest mowa w tekście,

· wyjaśnia, dlaczego dany utwór reprezentuje tren jako gatunek liryczny,

· wie, czym cechuje się nowela jako gatunek epicki,

· wyjaśnia, czym cechuje się tragedia jako gatunek dramatu,

· wyjaśnia, czym cechuje się komedia jako gatunek dramatu, nazywa rodzaje komizmu,

· podaje główne cechy wywiadu,

· rozpoznaje tezę i jej uzasadnienie w artykule,

· przedstawia i uzasadnia własne wrażenia związane z dziełem malarskim,

· wskazuje, jakie nowe znaczenia w stosunku do tekstu literackiego wnosi dzieło malarskie,

· wyjaśnia, dlaczego Biblia jest podstawowym źródłem kultury europejskiej,

· formułuje przesłanie moralne przypowieści,

· wyjaśnia, na czym polega i z czego wynika specyfika stylu biblijnego,

· wyjaśnia, na czym polega i czemu służy retoryczny styl wypowiedzi,

· określa relacje między nadawcą a światem przedstawionym w tekście,

· określa wpływ rodzaju narracji na sposób kreowania świata przedstawionego,

· bierze pod uwagę typ liryki przy określaniu relacji między nadawcą tekstu a prezentowaną przez niego rzeczywistością,

· wyjaśnia, w jaki sposób subiektywizm wypowiedzi związany z liryką bezpośrednią wpływa
na obraz prezentowanej rzeczywistości,

· określa funkcję neologizmów w wypowiedzi,

· określa funkcję kolokwializmów i frazeologizmów w tekście literackim,

· odczytuje intencje wyrażane zdrobnieniami i zgrubieniami,

· komentuje świat przedstawiony utworu, zawierający elementy historyczne i fikcyjne,

· wyjaśnia, jakie znaczenia wynikają z nawiązania w tekście do innych utworów,

· odczytuje przenośne znaczenia tekstu,

· uogólnia refleksje dotyczące wartości, o których jest mowa w tekście,

· uzasadnia, dlaczego dany utwór jest nowelą,

· wyjaśnia, na czym polega nowatorstwo trenów Jana Kochanowskiego,

· rozpoznaje i komentuje sytuację tragiczną w dramacie,

· rozpoznaje komizm jako kategorię estetyczną,

· wyjaśnia, czym cechuje się wywiad jako gatunek publicystyczny,

· wyjaśnia, dlaczego tekst ma charakter publicystyczny,

· przedstawia i uzasadnia własne wrażenia związane z dziełem malarskim, próbuje ocenić dzieło,

· wyjaśnia kulturową symbolikę wspólnych dla tekstu literackiego i obrazu motywów,

Pisanie

· prawidłowo zapisuje głoski jako litery,

· poprawnie dzieli przy zapisie proste wyrazy na sylaby,

· tworzy logiczny ciąg zdań pojedynczych,

· ze zdań pojedynczych tworzy zdania współrzędnie złożone,

· stosuje proste zdania podrzędnie złożone przydawkowe, dopełnieniowe, okolicznikowe,

· wykorzystuje imiesłowy przymiotnikowe i przysłówkowe,

· stara się przestrzegać zasad interpunkcji,

· na podstawie wzoru układa:

– rozprawkę,

– sprawozdanie z filmu lub przedstawienia teatralnego,

– krótki opis przeżyć wewnętrznych,

– opis sytuacji,

– krótkie przemówienie,

– list otwarty,

– krótką opinię,

– przeprosiny,

– pytania do projektowanego wywiadu,

– tekst reklamy,

– artykuł o charakterze informacyjnym,

· proponuje zawartość treściową kilku ujęć w projektowanym scenopisie,

· tworzy opis obrazu prezentujący warstwę przedstawieniową dzieła.

· prawidłowo zapisuje głoski jako dwuznaki,

· poprawnie dzieli przy zapisie trudniejsze wyrazy,

· rozwija części wypowiedzeń w zdania złożone,

· ze zdań pojedynczych tworzy różne rodzaje zdań współrzędnie złożonych,

· stosuje zdania podrzędnie złożone przydawkowe, dopełnieniowe, okolicznikowe miejsca, czasu, sposobu, celu, przyczyny,

· stosuje imiesłowy przymiotnikowe i przysłówkowe,

· przestrzega podstawowych zasad interpunkcji,

· układa samodzielnie:

– rozprawkę,

– sprawozdanie z filmu lub przedstawienia teatralnego,

– opis przeżyć wewnętrznych,

– opis sytuacji,

– przemówienie,

– list otwarty,

– opinię,

– przeprosiny,

– logiczny ciąg pytań do projektowanego wywiadu,

– tekst reklamy,

– artykuł o charakterze informacyjnym,

· dobiera plany filmowe do kilku ujęć w projektowanym scenopisie,

· tworzy opis obrazu, zwraca uwagę na kompozycję dzieła.

· prawidłowo zapisuje głoski jako litery ze znakami diakrytycznymi,

· poprawnie dzieli przy zapisie większość wyrazów,

· tworzy logiczny ciąg zdań podrzędnie i współrzędnie złożonych,

· stosuje różne rodzaje zdań współrzędnie złożonych,

· stosuje zdania podrzędnie złożone przydawkowe, używa spójników i zaimków względnych, zdania podrzędnie złożone dopełnieniowe, wszystkie rodzaje zdań okolicznikowych,

· celowo stosuje imiesłowy przymiotnikowe i przysłówkowe,

· przestrzega zasad interpunkcji,

· układa:

– rozprawkę, dba o uporządkowanie argumentów,

– sprawozdanie z filmu lub spektaklu, zawierające ocenę reżyserii, scenografii i gry aktorskiej,

– opis przeżyć wewnętrznych, stara się stosować odpowiednie środki językowe,

– opis sytuacji, stosuje zwroty eksponujące czas,

– mowę obrończą,

– list otwarty, prezentuje wyraźnie swoje stanowisko,

– rozwiniętą opinię,

– przeprosiny, stara się nadać im żartobliwy charakter,

– pytania do wywiadu, zapisuje je wraz z uzyskanymi odpowiedziami,

– tekst reklamy,

– artykuł informacyjny z próbą komentarza,

· projektuje ruchy kamery w przygotowywanym scenopisie,

· tworzy opis obrazu, uwzględnia w nim podstawowe środki języka malarskiego.

· prawidłowo zapisuje głoski miękkie,

· poprawnie dzieli przy zapisie wszystkie wyrazy,

· tworzy logiczny ciąg różnorodnych zdań,

· stosuje wszystkie rodzaje zdań współrzędnie złożonych,

· celowo stosuje zdania podrzędnie złożone przydawkowe, dopełnieniowe, okolicznikowe,

· funkcjonalnie stosuje wszystkie rodzaje imiesłowów przymiotnikowych i przysłówkowych,

· nie popełnia błędów interpunkcyjnych,

· układa:

– rozprawkę, stosuje słownictwo sygnalizujące tok wywodu,

– sprawozdanie z filmu lub spektaklu, prezentuje ocenę i opinię, zachęcając lub zniechęcając do obejrzenia omawianego dzieła,

– opis przeżyć wewnętrznych, stosuje funkcjonalnie odpowiednie środki językowe,

– opis sytuacji, stosuje językowe środki dynamizujące wypowiedź,

– mowę obrończą, stosuje funkcjonalnie środki stylu retorycznego,

– list otwarty, stosuje odpowiednie językowe środki perswazji,

– opinię zawierającą wszystkie części kompozycyjne,

– przeprosiny, nadaje im żartobliwy charakter,

– zapis przeprowadzonego przez siebie wywiadu,

– tekst reklamy, rozpoczyna go sloganem reklamowym,

– artykuł problemowy,

· przygotowuje fragment scenopisu filmowego,

· tworzy opis obrazu, zawiera w nim interpretację znaczących elementów dzieła, przedstawia własną ocenę.

Ocenę celującą otrzymuje uczeń, którego osiągnięcia w znacznym stopniu wykraczają poza wymagania dopełniające i sytuują się na poziomie ponadprogramowym. Jego praca cechuje się samodzielnością i kreatywnością. Prezentuje wysoki poziom wiedzy i erudycji interdyscyplinarnej. Świadomie i funkcjonalnie posługuje się bogatym słownictwem terminologicznym. Samodzielnie analizuje i interpretuje teksty literatury pięknej, literatury faktu. Czyta, rozumie i wykorzystuje teksty popularnonaukowe, naukowe i publicystyczne. Potrafi analizować i interpretować dzieła malarskie z uwzględnieniem specyfiki środków języka malarskiego. Komentuje związki dzieła malarskiego z tekstem literackim. Formułuje problemy, proponuje sposoby ich rozwiązania. Tworzy bezbłędne pod każdym względem wypowiedzi ustne i pisemne. Odnosi sukcesy w konkursach przedmiotowych, publikuje swoje teksty.

Ocenę niedostateczną otrzymuje uczeń, którego wyniki nie osiągają poziomu wymagań koniecznych, w związku z tym nie jest w stanie wykonać zadań o niewielkim stopniu trudności. Brak wiedzy i umiejętności wyklucza osiągnięcie nawet minimalnego postępu